Những ý chính:
Nếu đang tìm hiểu sâu hơn về DeFi, rất có thể bạn sẽ thường xuyên bắt gặp thuật ngữ AMM; nhưng rốt cuộc Automated Market Maker là gì? Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giải thích khái niệm đó chỉ trong chưa đầy năm phút.
Tài chính phi tập trung (DeFi) đã mang đến cho thế giới một cách tiếp cận mới đầy thú vị đối với tiền tệ và giao dịch. Khi DeFi tiếp tục phát triển, nó cũng kéo theo hàng loạt ý tưởng, khái niệm và giải pháp mới. Những thuật ngữ và chủ đề mới liên tục xuất hiện, và một số trong đó thực sự đáng để tìm hiểu sâu hơn. Automated Market Maker (AMM) là một thuật ngữ quan trọng đang ngày càng phổ biến trong giao dịch tiền mã hóa. Nhưng AMM thực sự là gì và tại sao bạn cần phải biết đến nó? Hãy cùng tìm hiểu!
AMM (Automated Market Maker) là gì?
Automated Market Maker (AMM) là giao thức nền tảng vận hành một số loại sàn giao dịch phi tập trung (DEX). Về cơ bản, hệ thống AMM tạo ra một thị trường giao dịch kỹ thuật số bằng cách xây dựng các liquidity pool được điều khiển theo thuật toán nhằm tạo điều kiện cho người dùng thực hiện giao dịch.
Trước khi đi sâu hơn vào AMM, hãy cùng điểm qua nhanh phương thức vận hành truyền thống của các sàn giao dịch – được gọi là hệ thống sổ lệnh (order book) – và cách thức hoạt động của nó.
Sàn giao dịch Order Book và sàn giao dịch AMM
Cả ngân hàng lẫn các sàn giao dịch tập trung đều ghi lại dữ liệu mua và bán vào một nhật ký trung tâm (order book), sau đó các lệnh trong sổ này sẽ được ghép nối với nhau dựa trên mức độ phù hợp tốt nhất.
Ví dụ, nếu Joe muốn mua 0,25 BTC bằng một lượng Ethereum nhất định, còn Jane muốn bán 0,25 BTC với lượng ETH tương ứng, thì sàn giao dịch tập trung sẽ ghép lệnh của Joe và Jane một cách liền mạch.
Order book – về cơ bản là một danh sách điện tử – sẽ xác định các lệnh mua và bán để khớp giao dịch. Một lợi ích của hệ thống order book là nó lưu lại lịch sử hoạt động giao dịch đang diễn ra và cho phép trader nhìn thấy mức giá tốt nhất, chính xác nhất cho giao dịch của mình, bởi người dùng liên tục phản ứng trước biến động thị trường để tối ưu mức giá họ nhận được.
Hạn chế của hệ thống Order Book
Tuy nhiên, các sàn giao dịch dựa trên order book cũng tồn tại một số nhược điểm.
Đầu tiên, tính thanh khoản của hệ thống phụ thuộc vào số lượng người muốn giao dịch tại một thời điểm nhất định – cũng như loại tài sản họ đang giao dịch. Vì vậy, giả sử tôi muốn dùng ETH để mua một token hiếm; để hệ thống order book có ích với tôi, sẽ cần phải có người đang muốn bán token hiếm đó lấy ETH. Và ngay cả khi có người như vậy, cả hai vẫn phải thống nhất về mức giá trước khi giao dịch có thể diễn ra.
Order book cũng tạo điều kiện cho hành vi thao túng thị trường, chính bởi lịch sử giao dịch trước đó trên sàn được ghi lại và hiển thị công khai. Trader thường tìm kiếm tín hiệu từ order book để quyết định mua hay bán, điều này khiến những trader lớn với nguồn lực mạnh có thể thao túng giá thông qua việc tạo ra tâm lý tích cực hoặc tiêu cực giả tạo nhằm phục vụ lợi ích riêng.
Cách AMM thực hiện giao dịch mà không cần Order Book
Ngược lại, AMM hướng tới việc tăng cường tính phi tập trung, cải thiện thanh khoản và giảm thao túng trong ngành. Chúng làm điều đó bằng cách thay thế hệ thống order book (hoặc đôi khi là bổ sung cho nó) bằng liquidity pool.
Nếu điều đó nghe có vẻ quá phức tạp, hãy cùng phân tích đơn giản hơn.
AMM (Automated Market Maker) hoạt động như thế nào?
Để cho phép giao dịch diễn ra, AMM thay thế hệ thống order book và khớp lệnh bằng một liquidity pool được quản lý và điều khiển bởi thuật toán. Thay vì sử dụng trader để cung cấp thanh khoản cho trader khác, AMM có hai nhóm đối tượng riêng biệt cùng hưởng lợi từ nền tảng của nó: những người muốn giao dịch và những người muốn cung cấp thanh khoản để đổi lấy phần thưởng.
Thanh khoản được khuyến khích bằng phần thưởng
AMM cần thanh khoản để thực hiện giao dịch, và thanh khoản đó được cung cấp bởi những người dùng như bạn và tôi. Vì vậy, sàn giao dịch sẽ đưa ra phần thưởng cho bất kỳ ai sẵn sàng khóa coin hoặc token của mình vào liquidity pool.
Giả sử bạn có một số token nhàn rỗi trong ví và dự định HODL lâu dài: thay vì để chúng nằm yên không hoạt động, bạn có thể đóng góp chúng vào liquidity pool của một AMM (khi đó bạn trở thành liquidity provider – LP) và nhận phần thưởng từ sàn giao dịch. Kịch bản này khá giống với việc gửi tiền vào ngân hàng và nhận lãi suất.
Giao dịch với thuật toán
Vậy còn trader thì sao? Không có order book, họ giao dịch với ai? Câu trả lời là: không với ai cả. Giao dịch được thực hiện trực tiếp với chính giao thức.
Giao thức sẽ thiết lập giá của các cặp giao dịch và thực hiện toàn bộ giao dịch thông qua smart contract. Vì vậy, ngay cả khi bạn muốn mua ETH còn tôi muốn bán ETH – và cả hai đều dùng cùng một sàn – thì bạn và tôi sẽ không giao dịch trực tiếp với nhau. Thay vào đó, cả hai sẽ giao dịch với sàn giao dịch và gián tiếp hưởng lợi từ coin của nhau thông qua liquidity pool.
Để giải thích rõ hơn, order book sử dụng mô hình giao dịch peer-to-peer, trong khi AMM vận hành theo mô hình peer (liquidity provider) → contract (liquidity pool) → peer (người dùng thực hiện giao dịch).
Lợi ích của hệ thống này là, về lý thuyết, cả sàn giao dịch lẫn người dùng đều có được quyền kiểm soát lớn hơn. Đối với sàn, họ luôn sở hữu một nguồn thanh khoản sẵn sàng hoạt động và không phụ thuộc vào việc người dùng phải tự khớp lệnh với nhau.
Đối với trader, họ có thể giao dịch nhanh hơn và minh bạch hơn vì liquidity pool luôn sẵn sàng với mức giá giao dịch cố định.
Theo một nghĩa nào đó, AMM giống như một máy bán hàng tự động cho token; chúng luôn hoạt động và luôn có token để cung cấp cho bạn – nhưng mức giá có thể không phải lúc nào cũng là mức bạn mong muốn.
AMM (Automated Market Maker) là một thị trường độc lập
Do cách thức vận hành của mình, AMM về cơ bản hoạt động như một hệ sinh thái riêng biệt.
Động lực giá của các coin tiền mã hóa được thiết lập bởi thuật toán, và thuật toán đó có nhiệm vụ duy trì sự cân bằng giá trị chính xác giữa các “cặp” coin. Vì trọng tâm nằm ở việc duy trì trạng thái cân bằng giá trị, nên giá coin trong AMM không hoàn toàn tuân theo mặt bằng giá của toàn bộ hệ sinh thái crypto rộng lớn hơn.
Điều này đồng nghĩa trader có thể tận dụng sự chênh lệch giá giữa các AMM và các sàn giao dịch khác để thực hiện giao dịch chênh lệch giá. (Nếu một DEX niêm yết coin với giá thấp hơn, trader có thể mua tại đó rồi bán với giá cao hơn trên một thị trường hoặc nền tảng khác.)
Rủi ro khi sử dụng AMM để giao dịch
Mặc dù DEX giải quyết được một số vấn đề hiện hữu của tài chính kỹ thuật số thông qua AMM, nhưng chúng vẫn tồn tại những rủi ro nhất định.
Mercenary Liquidity gây ra biến động
Thị trường DEX là một môi trường cạnh tranh khốc liệt, nơi mọi người dùng đều săn tìm mức lợi nhuận tốt nhất cho nguồn thanh khoản quý giá của mình! Và điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Một chủ đề cốt lõi của DeFi là mọi người đều được nhận phần thưởng tương xứng với đóng góp của họ cho hệ thống.
Một trong những hạn chế đáng chú ý nhất là vòng luẩn quẩn mà AMM phải đối mặt để tồn tại. Một AMM cần có thanh khoản, nếu không nó sẽ chịu khối lượng giao dịch thấp. Khối lượng giao dịch thấp đồng nghĩa phần thưởng dành cho LP kém hấp dẫn; và trớ trêu thay, điều đó khiến nhà cung cấp thanh khoản (LP) rút thanh khoản sang AMM khác nơi phần thưởng cao hơn.
Cuộc săn tìm lợi nhuận này, cùng với sự bất ổn mà nó tạo ra trong hệ sinh thái AMM, được gọi là mercenary liquidity (thanh khoản lính đánh thuê).
Rút coin có thể dẫn đến tổn thất tạm thời (Impermanent Loss)
LP có thể rút thanh khoản khỏi AMM trong giai đoạn hệ thống đang tái cân bằng (ví dụ khi các LP khác vừa rút vốn), điều này có thể khiến họ nhận lại giá trị thấp hơn giá thị trường của số coin đã nạp vào (do chênh lệch giá giữa AMM và các sàn giao dịch khác trên thị trường).
Hiện tượng này được gọi là tổn thất tạm thời (impermanent loss), bởi giá trị nhiều khả năng sẽ tái cân bằng theo thời gian. Tuy nhiên, vì nó tạo ra hạn chế về thời điểm LP có thể rút vốn khỏi liquidity pool của AMM, nên đây vẫn là yếu tố cần được cân nhắc.
Đóng góp của AMM đối với ngành công nghiệp crypto
Như đã đề cập trước đó, automated market maker chỉ đơn giản là một dạng sàn giao dịch phi tập trung khác được thiết kế nhằm giải quyết một số vấn đề mà các thế hệ tiền nhiệm gặp phải. Vì vậy, về cơ bản, AMM mang lại lợi ích cho toàn bộ người dùng DeFi bằng cách mở rộng hệ sinh thái lựa chọn, đồng thời vẫn trung thành với mục tiêu phi tập trung hóa.
Tuy nhiên, AMM cũng đi kèm những vấn đề và hạn chế riêng mà ngành DeFi – vốn luôn đổi mới không ngừng – hiện đang nỗ lực giải quyết.
Dù vậy, ở thời điểm hiện tại, automated market maker vẫn mang đến cho người dùng phổ thông một phương thức khác để giao dịch coin mà không cần chia sẻ thông tin với nền tảng tập trung, đồng thời trao thưởng cho chính những người dùng như bạn và tôi – những người góp phần giữ cho toàn bộ hệ thống vận hành.
Vì vậy, hãy tiếp tục khám phá và làm quen với bước tiến mới nhất của DeFi trên hành trình phi tập trung hóa – bởi giờ đây bạn đã có mọi kiến thức cần thiết.
