Những ý chính:
Bitcoin, với tư cách là mạng blockchain đầu tiên và phổ biến nhất, trong lịch sử chủ yếu được sử dụng như một kho lưu trữ giá trị an toàn. Nhờ tính chất giảm phát và mức độ bảo mật cao, Bitcoin mang lại một lựa chọn kỹ thuật số thay thế cho việc mua kim loại quý. Vì vậy, nó thường được gọi là “vàng kỹ thuật số”.
Khi hệ sinh thái blockchain phát triển, nhiều trường hợp sử dụng mới đã xuất hiện. Ví dụ, mạng Ethereum với khả năng smart contract cho phép tạo ra token có thể thay thế và token không thể thay thế (NFTs).
Điều này đã mở ra một thị trường hoàn toàn mới cho việc giao dịch các vật phẩm sưu tầm kỹ thuật số.
Tuy nhiên, Bitcoin không có máy ảo (virtual machine) để chạy các dApp phức tạp hoặc tạo token có thể lập trình. Vì vậy, trong phần lớn lịch sử của mình, Bitcoin được sử dụng chủ yếu như một kho lưu trữ giá trị, thay vì một nền tảng giao dịch đồ sưu tầm kỹ thuật số.
Điều này đã thay đổi sau khi giao thức Bitcoin Ordinals ra đời.
Giao thức Bitcoin Ordinals đã giới thiệu một phương pháp để xác định và theo dõi các đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin, gọi là satoshis (sats). Vì mỗi satoshi có một ID tương ứng với thứ tự nó được tạo ra, nên các sat tự nhiên hình thành một hệ thống độ hiếm (rarity system).
Điều này dẫn đến một câu hỏi thú vị: Điều gì khiến một sat trở nên hiếm? và “Làm thế nào để xác định và sở hữu rare sats?” Trong bài viết này, DigiBit sẽ giúp bạn hiểu mọi thứ cần biết về Satoshis, độ hiếm của chúng, và cách săn tìm cũng như giao dịch chúng.
Hiểu về Satoshis trong hệ sinh thái Bitcoin
Để hiểu vì sao độ hiếm của satoshi lại quan trọng, trước hết cần hiểu satoshi là gì. Một satoshi là đơn vị nhỏ nhất có thể của Bitcoin. Giống như cent là đơn vị nhỏ nhất của đồng đô la, satoshi (hay sat) đóng vai trò tương tự trong mạng Bitcoin.
Cụ thể: 1 satoshi = 0.00000001 BTC (tức một phần một trăm triệu của một Bitcoin)
Những đơn vị này rất nhỏ, đến mức về mặt kỹ thuật gần như không có giá trị đáng kể. Theo lý thuyết, 1 sat chỉ có giá trị bằng một phần rất nhỏ của một cent đô la. Nhưng đây chính là điểm thú vị: một số sat có giá trị nội tại cao hơn những sat khác.
Rare Sats là gì?
Rare sats là những satoshi có đặc điểm hoặc lịch sử đặc biệt khiến chúng nổi bật so với các sat thông thường.
Cụ thể, vì mỗi satoshi có một ID duy nhất dựa trên thứ tự được tạo ra, nên chúng tự nhiên có một hệ thống độ hiếm. Những sat gắn với các sự kiện đặc biệt của mạng lưới có thể được theo dõi và xác định rõ ràng.
Ví dụ: Satoshi đầu tiên của mỗi block được đào thường được xem là hiếm. Những sat được tạo ra trong các sự kiện mạng như Bitcoin Halving cũng được xem là hiếm.
Nói cách khác, rare sats thường xuất hiện khi mạng Bitcoin trải qua những thay đổi quan trọng.
Tuy nhiên, độ hiếm không chỉ phụ thuộc vào các sự kiện của mạng lưới. Một số sat trở nên hiếm vì chúng liên quan đến một giao dịch nổi bật hoặc từng được sử dụng bởi một nhân vật nổi tiếng trong cộng đồng crypto.
Độ hiếm của Satoshi: Hiểu mức độ hiếm của các sat
Rodarmor Rarity Index Sats
Cách phổ biến nhất để xác định rare sats là sử dụng Rodarmor Rarity Index, được giới thiệu bởi nhà phát triển Ordinals Casey Rodarmor.
Đây chính là nền tảng của giao thức Bitcoin Ordinals, giao thức đã mở ra khả năng tạo các token không thể thay thế (NFT) trên mạng Bitcoin.
Hãy cùng xem những sự kiện mạng mà Rodarmor coi là quan trọng khi xác định rare sats.
Common Sats
Phần lớn các sat mà bạn gặp sẽ là common sats.
Chúng không phải sat đầu tiên được tạo ra trong block của mình và không liên quan đến sự kiện quan trọng nào của mạng. Vì đây là loại phổ biến nhất, nên có thể tồn tại tối đa 21 nghìn tỷ common sats.
Uncommon Sats
Uncommon sats là cấp độ rare sat thấp nhất. Sat đầu tiên được tạo ra trong mỗi block sẽ được gắn nhãn “uncommon”. Tổng cộng chỉ có thể tồn tại 6.929.999 uncommon sats.
Rare Sats
Sat đầu tiên được tạo ra trong một block mới sau mỗi giai đoạn điều chỉnh độ khó sẽ được gọi là rare sat. Tối đa chỉ có 3.437 rare sats.
Epic Sats
Epic sats là sat đầu tiên được tạo ra sau một sự kiện Bitcoin Halving. Để giải thích: Bitcoin halving chỉ xảy ra khoảng 4 năm một lần. Vì vậy, epic sats hiếm hơn đáng kể so với các loại rare sats trước đó.
Legendary Sats
Legendary sats là sat đầu tiên được khai thác sau mỗi sáu lần halving. Sự kiện này chỉ xảy ra khoảng mỗi 24 năm. Vì mạng Bitcoin ra mắt năm 2009, nên legendary sats đầu tiên dự kiến sẽ xuất hiện vào năm 2033.
Mythic Sats
Chỉ tồn tại một mythic sat duy nhất. Đó là satoshi đầu tiên từng được tạo ra trong genesis block của Bitcoin. Khả năng bạn sở hữu được sat này gần như bằng không, nhưng nó vẫn tồn tại đâu đó trong hệ sinh thái Bitcoin.
Exotic Sats
Mặc dù Rodarmor Rarity Index là phương pháp phổ biến nhất để đánh giá sat, vẫn có một số sự kiện mạng mà Rodarmor không đưa vào. Tuy nhiên, cộng đồng vẫn quan tâm đến những loại sat khác, thường được gọi là exotic sats.
Black Sats
Trong khi phần lớn rare sats tập trung vào thời điểm bắt đầu của các sự kiện mạng, black sats lại đánh dấu thời điểm kết thúc của các sự kiện đó.
Đôi khi khoảnh khắc kết thúc của một sự kiện mang ý nghĩa văn hóa lớn hơn thời điểm bắt đầu. Vì vậy sat cuối cùng của block liên quan đến sự kiện đó trở nên hiếm đặc biệt.
Những sat này được gọi là black sats. Chúng có các cấp độ giống với hệ thống của Rodarmor: Uncommon, Rare, Epic…Sự khác biệt duy nhất là: Rodarmor sats là sat đầu tiên của sự kiện còn Black sats là sat cuối cùng trước khi sự kiện kết thúc
Ví dụ:
- Epic sat: sat đầu tiên sau halving
- Black epic sat: sat cuối cùng trước halving
Pizza Sats
Bạn đã từng nghe về Bitcoin Pizza Day chưa? Vào 22/05/2010, lập trình viên Laszlo Hanyecz đã mua hai chiếc pizza với giá 10.000 BTC. Vào thời điểm đó, số tiền này chỉ khoảng 41 USD. Nhưng câu chuyện này hiện đã trở thành biểu tượng cho hành trình phát triển của Bitcoin.
Vì vậy, những sat tham gia trong giao dịch lịch sử này hiện rất được các nhà sưu tầm rare sats săn lùng.
Nakamoto Sats
Nếu bạn biết về lịch sử Bitcoin, chắc chắn bạn đã nghe đến Satoshi Nakamoto. Kể từ khi nhà sáng lập Bitcoin biến mất, những sat mà ông từng khai thác hoặc tương tác trở nên cực kỳ hiếm. Do đó, các sat được đào bởi Nakamoto được xếp vào một loại exotic sats riêng biệt.
Hitman Sats
Hitman sats nghe có vẻ điên rồ và đúng là như vậy. Người sáng lập chợ đen Silk Road với biệt danh Ross Ulbricht (từng dùng tên Dread Pirate Roberts) được cho là đã trả khoảng 500.000 USD bằng BTC để thuê sát thủ. Sau này, danh tính thật của người sáng lập Silk Road được xác định là Ross Ulbricht. Tuy nhiên, ông không bị kết tội thuê giết người, mà chỉ bị kết án vì vận hành thị trường trên dark web. Dù vậy, những sat liên quan đến giao dịch gây tranh cãi này hiện trở thành mục tiêu của các nhà sưu tầm rare sats.
Vintage Sats
Mặc dù không “cổ” như rượu vang vintage, tất cả sat được tạo ra trong 1000 block đầu tiên của Bitcoin đều được gọi là vintage sats.
Dưới đây là một số loại vintage sats đáng chú ý.
Block 9
Block 9 được khai thác bởi Satoshi Nakamoto, và vì vậy chứa một số sat lâu đời nhất trong lịch sử Bitcoin. Đây cũng là block mà Satoshi chuyển 10 BTC cho Hal Finney, cùng với một số giao dịch đáng chú ý khác. Những sat từ block này có giá trị cao đến mức nghệ sĩ kỹ thuật số Nullish đã tạo inscription trên 9 sat từ block này, và chúng được bán tại Sotheby’s vào tháng 1 năm 2024.
Block 9 450 x
Block 9 450 x sats đến từ Bitcoin đầu tiên được tạo ra trong block 9. Bạn đã biết tầm quan trọng của block 9, và vì vậy nhóm sat này còn hiếm hơn so với các sat khác trong block 9.
First Tx
Tháng 1 năm 2009, Satoshi Nakamoto đã gửi 10 BTC cho Hal Finney. Đây là giao dịch Bitcoin đầu tiên trong lịch sử, và do đó là một trong những sự kiện quan trọng nhất của mạng lưới.
Block 78
Satoshi Nakamoto không phải là nhân vật nổi bật duy nhất trong hệ sinh thái Bitcoin. Lập trình viên Hal Finney cũng là một người tiên phong của Bitcoin. Do đó, những sat trong block đầu tiên do Hal Finney khai thác cũng được xem là đồ sưu tầm, vì đây là block đầu tiên được đào bởi một người không phải Nakamoto.
Block 286
Block 286 đánh dấu giao dịch Bitcoin thứ hai từng được thực hiện bởi Satoshi Nakamoto. Vì vậy, những sat trong block này cũng được săn lùng bởi các nhà sưu tầm.
Block 666
Đúng như tên gọi. Block 666 đã thuộc nhóm vintage sats vì nằm trong 1000 block đầu tiên. Nhưng ngoài ra, con số 666 mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt, khiến các sat trong block này có một yếu tố sưu tầm “ma quái” hơn.
Các Exotic Sats thú vị khác
Tất nhiên, còn nhiều cách khác để một sat trở nên nổi bật so với phần còn lại. Một số sat đặc biệt nhờ số ID của chúng, trong khi những sat khác trở nên hiếm nhờ các sự kiện đáng chú ý. Hãy cùng xem một số loại sat đáng chú ý khác mà bạn có thể săn tìm.
Palindrome
Palindrome là những chuỗi đọc giống nhau khi đọc xuôi và đọc ngược. Đây là một hiện tượng tạo ra độ hiếm cho nhiều thứ, không chỉ riêng satoshi. Simple Palindromes là loại palindrome sat phổ biến nhất, nhưng ngoài ra còn có những dạng palindrome phức tạp hơn.
Palinception
Palinception sats có số ID là một palindrome của các palindrome. Nói cách khác, những sat này mang lại sự hoàn hảo về mặt toán học, nếu đó là điều bạn quan tâm.
Paliblock Palindrome
Cấp độ cao nhất của palindrome sats là Paliblock Palindrome. Nói ngắn gọn, đây là loại sat đối xứng nhất, trong đó một palindrome lặp lại để tạo thành một palindrome lớn hơn nữa.
Jpeg
JPEG sats là nhóm sat đầu tiên từng được giao dịch để đổi lấy một hình ảnh.
Vào đầu năm 2010, một người dùng Bitcoin tên Sabunir đã đăng trên một diễn đàn Bitcoin để hỏi xem có ai muốn mua hình nền máy tính của anh với giá 1 USD, tương đương 500 BTC vào thời điểm đó. Một tháng sau, có người đã mua bức ảnh JPEG với đúng mức giá này, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử một tệp JPEG được bán bằng Bitcoin. Vì vậy, những sat tham gia vào giao dịch này hiện được gọi là jpeg sats.
Alpha
Alpha sats đúng như tên gọi của chúng: chúng là sat đầu tiên của mỗi block Bitcoin. Ngoài ra, ID của chúng luôn kết thúc bằng 8 số 0, điều này rất hấp dẫn với những sat hunter thích những số ID có tính thẩm mỹ.
Omega
Omega sats là đối lập với alpha sats: chúng là sat cuối cùng của mỗi block Bitcoin. Vì vậy, ID của chúng luôn kết thúc bằng 8 số 9. Tất nhiên, vì là sat cuối cùng của block, nên sat tiếp theo luôn là một alpha sat.
Legacy
Cuối cùng, Legacy sats xuất phát từ một sự kiện gần đây hơn. Vào tháng 6 năm 2022, Casey Rodarmor, người tạo ra Bitcoin Ordinals và Runes Protocol, đã tổ chức một workshop về Bitcoin. Sự kiện này diễn ra khoảng nửa năm trước khi ông ra mắt Ordinals. Rodarmor đã tặng cho những người tham dự ví giấy (paper wallet). Những sat nằm trong các ví giấy đó hiện được gọi là Legacy sats.
Cách Quản Lý Rare Sats Với Ledger
Nếu bạn muốn quản lý và giao dịch rare sats, điều quan trọng là phải tìm hiểu kỹ trước. Việc quản lý sat bằng ví Bitcoin có thể khá phức tạp. Nếu không cẩn thận, bạn có thể vô tình gửi đi rare sat của mình, đặc biệt khi bạn lưu trữ Bitcoin chính và rare sats cùng một địa chỉ.
Để tránh những sai lầm này, bạn cần sử dụng một ví được thiết kế riêng cho việc quản lý sats và ordinals. Tuy nhiên, vấn đề không đơn giản như vậy.
Phần lớn các ví hỗ trợ tài sản như rare sats đều là ví phần mềm (hot wallet). Điều này có nghĩa là private key của bạn được lưu trữ trực tuyến, làm giảm mức độ bảo mật.
Để giữ tài sản an toàn trước các mối đe dọa trực tuyến trong khi vẫn tương tác với rare sats, lựa chọn tốt nhất là sử dụng ví Ledger kết hợp với ví phần mềm tương thích rare sats.
Quản Lý Rare Sats với Ledger và Xverse
Xverse Wallet là một ví Bitcoin hot wallet phổ biến, tương thích với: rare sats, ordinals, runes. Ví này cũng dễ dàng kết nối với thiết bị Ledger, cho phép bạn quản lý và giao dịch rare sats với mức độ bảo mật cao hơn. Để kết nối thiết bị Ledger với Xverse và quản lý rare sats, bạn chỉ cần làm theo các bước trong bài hướng dẫn.
Quản Lý Rare Sats với Ledger và Leather
Bạn cũng có thể quản lý rare sats bằng Leather Wallet (trước đây là Hiro wallet). Nói ngắn gọn, Leather là ví phần mềm cho Bitcoin. Ngoài việc quản lý BTC và rare sats, nó còn hỗ trợ: Ordinals, Runes, Bitcoin Stamps. Ngoài ra, bạn còn có thể sử dụng Leather để kết nối với mạng layer 2 của Bitcoin là Stacks. Việc kết nối thiết bị Ledger với Leather khá đơn giản: chỉ cần làm theo hướng dẫn trong tài liệu này để bắt đầu.
Cách Giao Dịch Rare Sats
Giao dịch Rare Sats qua Magic Eden
Magic Eden là một trong những thị trường đầu tiên xây dựng hạ tầng cho giao dịch rare sats. Nhờ vị thế là một trong những NFT thị trường phổ biến nhất, Magic Eden đã tiên phong trong thị trường giao dịch rare sats.
Để bắt đầu giao dịch rare sats trên Magic Eden:
- Kết nối thiết bị Ledger của bạn với Magic Eden thông qua Xverse hoặc Leather
- Sử dụng bộ lọc tìm kiếm rare sat bạn muốn
- Gửi offer (đề nghị mua)
Giao dịch Rare Sats qua Magisat
Một lựa chọn khác là Magisat. Để giao dịch trên nền tảng này, bạn cần kết nối bằng ví Xverse. May mắn là bạn có thể sử dụng cùng với thiết bị Ledger để đảm bảo private key luôn an toàn. Để biết cách sử dụng Magisat, hãy tham khảo tài liệu hướng dẫn của nền tảng về rare sats.
Tương Lai của Rare Sats
Rare sats là một lớp tài sản mới nổi, và hệ sinh thái của chúng vẫn đang tiếp tục phát triển. Những rare và exotic sats được liệt kê trong bài viết này không phải là tất cả. Mỗi ngày, các rare sat hunters lại tìm ra những lý do mới và sáng tạo khiến một sat trở nên đặc biệt.
Ngoài ra, khi mạng Bitcoin tiếp tục phát triển, ai biết được những sự kiện mạng nào trong tương lai sẽ định hình thị trường này? Với sự phát triển của các tài sản Bitcoin mới như: Bitcoin Ordinals, Runes Protocol rõ ràng rare sats sẽ trở thành một lớp tài sản quan trọng.
Sau cùng, ai lại không muốn sưu tầm một phần của lịch sử Bitcoin?
Hiện nay, nhiều Bitcoin Ordinals phổ biến và có giá trị nhất được khắc (inscribe) trên rare sats. Nhờ hệ thống độ hiếm sẵn có này, một ordinal có thể mang giá trị thẩm mỹ và giá trị lịch sử. Ví dụ, bộ sưu tập Memento Mori của Richard Nadler chỉ được khắc trên những satoshi từ giao dịch Bitcoin đầu tiên. Điều này khiến các inscription này có giá trị đặc biệt đối với các nhà sưu tầm.
Mặc dù lĩnh vực này vẫn đang phát triển, điều quan trọng là phải chú ý đến bảo mật. Như bạn đã biết, việc mắc sai lầm khi sử dụng một loại tài sản mới hoặc nền tảng chưa quen thuộc là rất dễ xảy ra.
Vì vậy, trước khi lao sâu vào “rabbit hole” của rare sats, hãy đảm bảo rằng bạn có những công cụ cần thiết để giữ an toàn cho bộ sưu tập của mình. Với thiết bị Ledger, bạn có thể đảm bảo rare sats của mình luôn được bảo mật và nằm trong quyền kiểm soát của chính bạn.
