Các trường hợp ứng dụng crypto: không chỉ là tiền tệ

Qua nhiều năm, nhiều blockchain mới đã xây dựng những hạ tầng độc đáo hỗ trợ các ứng dụng phi tập trung (dApp) và đặt nền móng cho hệ thống tài chính phi tập trung (DeFi). Chúng cho phép bạn trải nghiệm các dịch vụ ngang hàng mà không cần bên thứ ba như ngân hàng. Thật kỳ diệu, phải không?

Hầu hết các hệ sinh thái này đều có đồng coin hoặc token riêng để phục vụ những chức năng đặc thù. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bốn cách mà crypto vượt ra ngoài định nghĩa tiền tệ, để biến thế giới số và Web3 trở nên thú vị hơn rất nhiều.

Protocol coin – Đồng tiền của giao thức

Công nghệ blockchain là nền tảng của tiền mã hóa. Đây là công nghệ sổ cái phân tán dựa trên một bộ quy tắc nhằm xác thực và ghi nhận giao dịch mới một cách an toàn. Thay vì một thực thể trung tâm, nhiều node hoặc thợ đào phân tán trên toàn cầu tham gia vào cơ chế này để phê duyệt giao dịch. Động lực của họ là gì? Chính là phần thưởng protocol coin.

Mỗi mạng blockchain đều có đồng protocol coin riêng. Mạng lưới sẽ thưởng cho các node giúp xác thực giao dịch và bảo mật hệ thống. Hai ví dụ điển hình nhất là Bitcoin và Ether.

Bitcoin – Vàng kỹ thuật số

Ngoài vai trò là nơi lưu trữ giá trị và phương tiện trao đổi, Bitcoin (BTC) còn là protocol coin của mạng Bitcoin. Các thợ đào vận hành hệ thống bằng thiết bị có sức mạnh tính toán cao sẽ nhận được Bitcoin mới khai thác làm phần thưởng. Sự khan hiếm và độ khó đào đã mang lại cho Bitcoin danh xưng “vàng kỹ thuật số”.

Ethereum – Nhiên liệu của hệ sinh thái

Ether (ETH) là token giao thức của Ethereum – blockchain dApp lớn nhất thế giới. Thợ đào hoặc validator trên mạng nhận ETH như phần thưởng cho đóng góp của mình. Ngoài ra, mọi dApp trên Ethereum đều có kinh tế token riêng. Mỗi giao dịch trên mạng đều yêu cầu người dùng trả phí gas bằng ETH. Có thể nói ETH giống như nhiên liệu: bạn phải trả để thực hiện bất kỳ hành động nào, tương tự như đổ xăng cho xe hay dùng gas để nấu ăn.

Utility token – Token tiện ích

Như đã đề cập, các dApp đều có token gốc riêng. Những token này mang nhiều chức năng trong hệ sinh thái nên được gọi là token tiện ích (utility token). Ví dụ, bạn có thể dùng token để thanh toán dịch vụ trong hệ sinh thái, tham gia quản trị dự án… Hãy xem hai ví dụ nổi bật: UNI và BAT.

UNI

UNI là token tiện ích của sàn giao dịch phi tập trung Uniswap. Các DEX như Uniswap cho phép giao dịch crypto mà không cần bên trung gian. Nền tảng dựa vào các nhà cung cấp thanh khoản (LP). LP kiếm hoa hồng, còn người nắm UNI có quyền tham gia quản trị và bỏ phiếu cho các quyết định quan trọng.

BAT

Basic Attention Token (BAT) là token gốc của trình duyệt Brave. Nó cho phép người dùng kiếm tiền từ sự chú ý của mình. Brave cho phép người dùng tự chọn xem quảng cáo và nhận BAT làm phần thưởng.

Stablecoin – Đồng tiền ổn định

Giá crypto thường biến động mạnh, không phù hợp làm phương tiện thanh toán. Vì vậy stablecoin ra đời, các đồng tiền được bảo chứng bởi USD hoặc EUR. Hai stablecoin phổ biến nhất là Tether (USDT) and USDCoin (USDC), được tuyên bố bảo chứng 1:1 với đô la Mỹ.

Token Không Thể Thay Thế (NFTs)

Mặc dù cũng là một dạng tiền mã hóa, nhưng token không thể thay thế (Non-Fungible Tokens – NFTs) lại là hình thức khác biệt nhất. Tất cả các loại token mà chúng ta đã đề cập trước đó đều là fungible tokens (token có thể thay thế). Ngay cả các loại tiền tệ thông thường như đồng đô la cũng mang tính fungible. Chúng ta có thể trao đổi chúng theo tỷ lệ 1:1 hoặc chia nhỏ thành các đơn vị nhỏ hơn. Điều này là bởi hai tờ tiền 5 đô la hoặc hai đồng xu 1 đô la luôn có cùng giá trị như nhau.

Ngược lại, NFTs hoàn toàn khác biệt. Bạn có thể hình dung chúng như những tài sản kỹ thuật số (digital objects). Mỗi NFT đại diện cho một tập dữ liệu hoặc giá trị hoàn toàn độc nhất hoặc hiếm, vì vậy chúng thường không thể được trao đổi với nhau theo tỷ lệ 1:1.

Trong thời gian gần đây, có thể bạn đã nghe đến làn sóng bùng nổ của NFT trong lĩnh vực nghệ thuật (NFT art hype). Điều này có nghĩa là các nghệ sĩ đang tạo ra các tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số, sau đó tích hợp tác phẩm của mình vào một non-fungible token và bán chúng trên các marketplace NFT.

Ngoài ra, NFTs cũng đã tìm được vị trí của mình trong nhiều lĩnh vực khác như trò chơi điện tử (gaming), âm nhạc, bất động sản và nhiều ngành công nghiệp khác.