Vì sao tính phi tập trung quan trọng?

Phi tập trung là gì?

Trước khi đi vào cách mà tiền mã hóa sử dụng mô hình phi tập trung và những lợi ích to lớn mà nó đem lại, điều quan trọng là phải hiểu rõ khái niệm phi tập trung. Để làm được điều đó, hãy thử nhìn vào cách dữ liệu hoặc tiền bạc thường được quản lý trong thực tế. 

Lấy ngân hàng làm ví dụ, ngân hàng giữ tiền thay cho khách hàng của mình và toàn bộ số tiền này được lưu trữ tại một địa điểm duy nhất: bên trong ngân hàng, phần lớn nằm trong két an toàn. Đồng thời cũng chỉ có một thực thể duy nhất chịu trách nhiệm quản lý toàn bộ số tiền đó, chính là ngân hàng. Do chỉ tồn tại một nơi lưu trữ và một đơn vị kiểm soát, mô hình này được xem là tập trung. 

Ngược lại, phi tập trung nằm ở đầu kia của phổ mô hình tổ chức, nơi không tồn tại một điểm lưu trữ duy nhất và cũng không có một tổ chức nào nắm toàn quyền kiểm soát. Hiện nay, tiền mã hóa là hình thức tiền tệ phi tập trung duy nhất, và một nền tảng phi tập trung nổi tiếng khác chính là internet: không có bất kỳ công ty hay cá nhân nào sở hữu nó, bất kỳ ai cũng có thể truy cập và tạo nội dung của riêng mình. Chính vì thế, internet thường được xem là “hệ thống truyền thông phi tập trung lớn nhất mà nhân loại từng có”.

Tiền mã hóa được phi tập trung như thế nào?

Trước khi đi sâu hơn, cần lưu ý rằng không phải mọi tài sản crypto đều mặc định là phi tập trung. Các đồng phổ biến như Bitcoin và Ethereum thì đúng như vậy, cùng với phần lớn các dự án khác, nhưng bạn vẫn nên tìm hiểu kỹ về từng loại tiền mã hóa mà mình quan tâm. 

Dẫu vậy, đa số tiền mã hóa thực sự mang tính phi tập trung vì chúng vận hành dựa trên công nghệ Blockchain. Nói ngắn gọn, blockchain là một mạng lưới phi tập trung, nơi rất nhiều người tham gia từ khắp nơi trên thế giới có thể cùng xác minh tính hợp lệ của dữ liệu. Khác với mạng tập trung, không có cá nhân, công ty hay tổ chức nào kiểm soát dữ liệu; thay vào đó là một tập thể khổng lồ cùng hợp tác duy trì hệ thống trong mô hình mạng ngang hàng (peer-to-peer).

Ưu điểm và nhược điểm của phi tập trung

Trong lĩnh vực tài chính, phi tập trung mang lại hàng loạt lợi thế quan trọng và đồng thời cũng rất đa dạng. Trước hết, như đã đề cập, ngân hàng nắm quyền kiểm soát số tiền mà họ quản lý, điều này đồng nghĩa rằng khi bạn gửi tiền vào đó, bạn không còn thực sự kiểm soát nó hoàn toàn. 

Ví dụ đơn giản nhất là nếu ngân hàng gặp sự cố, bạn có thể không truy cập được chính tiền của mình. Ngược lại, các đồng như Bitcoin hay Ethereum hoạt động phi tập trung, vì vậy bạn có toàn quyền sở hữu và kiểm soát tài sản; không có bất kỳ bên trung gian nào có thể kiểm duyệt hay ngăn cản bạn sử dụng tiền theo ý muốn. Hơn nữa, hệ thống phi tập trung không có một điểm truy cập duy nhất và do đó cũng không tồn tại điểm thất bại duy nhất. Ngay cả khi một nút trong blockchain bị xâm nhập, kẻ tấn công vẫn không thể gây hại vì còn vô số nút khác cung cấp dữ liệu chính xác. 

Trái lại, hệ thống tập trung luôn tồn tại những điểm yếu có thể bị nhắm mục tiêu, vấn đề đã được phân tích rất chi tiết trong một bài viết này. Phi tập trung còn thúc đẩy tính minh bạch, bởi bất kỳ ai cũng có thể kết nối vào hệ thống. Giống như internet mang dữ liệu đến cho mọi người, với tiền mã hóa bạn có thể xem số dư và lịch sử giao dịch của mọi tài khoản trên sổ cái công khai. Mức độ minh bạch này tạo nên cái gọi là “niềm tin có thể kiểm chứng”, nghĩa là bạn luôn có thể tự mình xác thực mọi thứ. Bên cạnh đó, vì ai cũng có thể tham gia các mạng lưới công khai phi tập trung, mô hình này mang tính bao trùm rất cao; trong crypto không tồn tại rào cản về quốc gia hay độ tuổi, mọi người đều có quyền tham gia bất kể xuất thân.

Tuy nhiên, nói về nhược điểm, có một vấn đề đáng lưu ý là hiệu suất. Khi nhìn vào các hệ thống như tiền mã hóa, cơ chế Proof-of-Work dù hoạt động hiệu quả nhưng không phải là cách tối ưu nhất để xử lý giao dịch. Trên thực tế, câu hỏi về khả năng mở rộng của Bitcoin khi đạt tới mức phổ cập đại trà vẫn là chủ đề tranh luận lớn. May mắn thay, đã có những giải pháp để khắc phục, chẳng hạn như Lightning Network, dù vậy đây vẫn là yếu tố cần cân nhắc. 

Ledger tin tưởng mạnh mẽ vào sức mạnh của mô hình phi tập trung trong tiền mã hóa và xem nó như chất xúc tác giúp trả lại quyền lực cũng như tự do tài chính cho từng cá nhân. Chính nhờ bản chất phi tập trung của crypto, bạn có thể giành lại quyền kiểm soát đối với đồng tiền mà mình vất vả tạo ra. 

Hiện tại, các thiết bị ví lạnh Ledger luôn có mặt sẵn tại DigiBit – đại lý uỷ quyền của Ledger tại Việt Nam. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, bạn luôn có thể liên hệ với Team DigiBit để được hỗ trợ.