Web 3.0 là gì?

Chúng ta đang sống trong giai đoạn chuyển đổi công nghệ quan trọng nhất của thế hệ mình. Đó chính là Web 3.0.

Đối với người mới bắt đầu, việc hiểu Web 3.0 là gì và mối liên hệ của nó với tiền mã hóa (cryptocurrency) và công nghệ blockchain có thể khá khó khăn. Vì vậy, trong khóa học này, chúng tôi sẽ giải thích Web 3.0 một cách rõ ràng và giúp bạn kết nối các khái niệm lại với nhau.

Web 1.0: mạng lưới thông tin

Thật khó để nhớ về thời điểm trước khi internet xuất hiện, nhưng thực tế internet mới chỉ khoảng 30 năm tuổi. Ban đầu, internet được tạo ra nhằm cho phép các nhà nghiên cứu học thuật và cơ quan chính phủ chia sẻ tài liệu nghiên cứu với nhau. Về cơ bản, nó hoạt động giống như một thư viện khổng lồ.

Ngay từ những năm 1990 giai đoạn khởi đầu của internet, nó còn được gọi là “Web Thông Tin (Information Web)” vì cho phép người dùng truy cập các tài liệu nghiên cứu. Ngoài ra, nó cũng giúp chúng ta liên lạc với bất kỳ ai thông qua email.

Web 1.0 cho phép người dùng duyệt và đọc thông tin cũng như gửi email, nhưng không hỗ trợ việc xuất bản nội dung cho người dùng phổ thông. Một nhóm các nhà phát triển đóng vai trò như “người gác cổng” (gatekeepers) kiểm soát thông tin trên internet.

Nhìn chung, giá trị cốt lõi của Web 1.0 là chia sẻ thông tin và kết nối mọi người trên toàn thế giới thông qua internet. Tuy nhiên, nếu chỉ có các công cụ duyệt web và email, làm thế nào để chúng ta có thể tạo ra hoặc xuất bản nội dung của riêng mình?

Web 2.0: mạng lưới của sự tương tác

Năm 2004, Facebook và YouTube đã cách mạng hóa internet với khái niệm nội dung do người dùng tạo ra (user-generated content). Kể từ đó, bất kỳ ai có kết nối internet không chỉ đơn thuần tiêu thụ nội dung, mà còn có thể chủ động xuất bản nội dung của riêng mình.

Internet trở nên dân chủ hóa hơn, và Web 2.0 chính thức ra đời.

Ngoài những video mèo dễ thương hay các influencer trên mạng xã hội, giai đoạn phát triển này của internet còn mang lại những tác động sâu rộng. Nó cho phép người dùng hình thành các cộng đồng xoay quanh một ý tưởng chung, và sau đó huy động số lượng lớn người tham gia.

Ví dụ điển hình là phong trào Mùa Xuân Ả Rập (Arab Spring). Mạng xã hội đã đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho những người tham gia giao tiếp với nhau, từ đó hình thành nên một cộng đồng lớn.

Những cá nhân nhỏ lẻ đã cùng nhau tạo nên một phong trào đủ mạnh để thách thức các cấu trúc quyền lực lớn. Tất cả điều đó đều nhờ vào mạng xã hội.  Theo một nghĩa nào đó, Web 2.0 đã trao cho con người sức mạnh tổ chức mà trước đây chúng ta chưa từng có. Tuy nhiên, cái giá phải trả cho điều đó cũng không hề nhỏ.

Những vấn đề của web 2.0

Cấu trúc của Web 2.0 có tác động sâu sắc đến chúng ta với tư cách là người dùng. Tuy nhiên, trạng thái hiện tại của internet lại mang tính tập trung.

Chúng ta hoàn toàn phụ thuộc vào các ứng dụng mà mình sử dụng, từ mạng xã hội, ngân hàng cho đến các ứng dụng hẹn hò. Và những nền tảng này lại phụ thuộc vào một số lượng nhỏ các máy chủ internet, khiến toàn bộ hệ thống trở nên tập trung hóa.

Bạn có thể hình dung internet giống như một vài mặt trời khổng lồ (các máy chủ), với hàng nghìn hành tinh nhỏ hơn (các ứng dụng hằng ngày của chúng ta) quay xung quanh. Mọi quyền kiểm soát đối với ứng dụng và dữ liệu đều tập trung tại một điểm duy nhất – máy chủ. Hãy cùng xem xét mặt trái của Web 2.0 một cách chi tiết hơn.

Bạn không thực sự sở hữu bất cứ điều gì

Toàn bộ trải nghiệm của chúng ta trên Web 2.0 phụ thuộc vào các thực thể trung tâm cho phép chúng ta truy cập vào nền tảng của họ. Và quyền truy cập đó có thể bị cắt bất cứ lúc nào.

Hãy tưởng tượng bạn đang cố gắng truy cập vào tài khoản mạng xã hội của mình, nhưng nền tảng quyết định chặn bạn. Toàn bộ hình ảnh, nội dung và mạng lưới kết nối của bạn đột nhiên biến mất.

Nếu quyền kiểm soát nội dung của bạn do người khác quyết định, thì nội dung đó thực sự không còn thuộc về bạn nữa.

Hơn nữa, như chúng ta đã thấy từ nhiều sự kiện gần đây, nội dung và dữ liệu cá nhân mà bạn đăng tải trực tuyến có thể bị các công ty lớn khai thác để kiếm tiền. Thậm chí, nó còn có thể được sử dụng để tác động đến các tiến trình dân chủ.

Nói ngắn gọn, internet hiện tại cho phép bạn xuất bản nội dung, nhưng lại sở hữu và kiếm tiền từ mọi thứ bạn tạo ra.

Dữ liệu của bạn là một loại hàng hóa

Khi bạn đăng ký sử dụng một dịch vụ, bạn phải tin tưởng và giao phó dữ liệu cá nhân của mình cho dịch vụ đó. Ví dụ điển hình là ngân hàng trực tuyến, nơi lưu trữ toàn bộ thông tin của bạn như giấy tờ tùy thân, địa chỉ, cũng như dữ liệu tài chính.

Với lượng lớn thông tin cá nhân được lưu trữ trong các cơ sở dữ liệu tập trung, điều này tạo ra động lực lớn cho tin tặc tấn công các máy chủ lưu trữ.

Điều đó chứng minh rằng mỗi lần bạn đăng ký một nền tảng mới, mức độ an toàn của bạn lại bị đặt vào rủi ro. Các cơ sở dữ liệu tập trung dễ trở thành mục tiêu của tội phạm mạng, và cấu trúc này cuối cùng khiến an ninh của tất cả chúng ta bị đe dọa.

Máy chủ kiểm soát thế giới

Cuối cùng, toàn bộ hệ thống này phụ thuộc vào các máy chủ internet toàn năng. Máy chủ hiện nay là một trong những thực thể quyền lực nhất của thời đại, bởi vì tất cả chúng ta đều phụ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ internet.

Do đó, bất kể bạn sử dụng internet cho mục đích gì – mạng xã hội, hẹn hò, kinh doanh hay ngân hàng – toàn bộ hệ thống đều phụ thuộc vào một số ít tổ chức khổng lồ, những tổ chức thu thập thông tin của chúng ta và nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với dữ liệu.

Tóm lại, mặc dù Web 2.0 cho phép chúng ta xuất bản nội dung, xây dựng cộng đồng và tạo ra các phong trào xã hội, nhưng đồng thời nó cũng tập trung hóa toàn bộ thông tin quan trọng của chúng ta vào tay các tập đoàn công nghệ lớn.

Chúng ta không thực sự sở hữu bất cứ điều gì. Và trên internet, khái niệm “chủ quyền cá nhân” gần như không tồn tại.

Ngoài ra, Web 2.0 cũng không cho phép chúng ta chuyển giao giá trị một cách tự chủ. Dù đã số hóa nhiều khía cạnh của đời sống – chẳng hạn như ngân hàng trực tuyến – chúng ta vẫn phải phụ thuộc vào các trung gian hoặc bên thứ ba.

Nói cách khác, Web 2.0 không mang lại cho chúng ta cách để sở hữu nội dung và chuyển giá trị trực tiếp từ người này sang người khác. Tuy nhiên, sự phát triển công nghệ không bao giờ dừng lại. Và đó là lúc Web 3.0 xuất hiện.

Web 3.0: mạng lưới của quyền sở hữu

Điều gì sẽ xảy ra nếu bạn có thể truy cập tất cả các dịch vụ trên mà không cần chia sẻ dữ liệu cá nhân, đồng thời không phải từ bỏ quyền sở hữu đối với nội dung bạn tạo ra? Nói cách khác, điều gì sẽ xảy ra nếu bạn có thể sở hữu đời sống số của mình và tự chủ quản lý tài sản kỹ thuật số?

Nếu Web 3.0 là tên gọi của ý tưởng này, thì blockchain chính là hạ tầng công nghệ giúp nó trở thành hiện thực. Blockchain hướng tới việc trao lại quyền lực cho từng cá nhân, giúp chúng ta trở nên tự chủ trong không gian số. Hãy cùng tìm hiểu cách blockchain biến điều đó thành hiện thực.

Bảo mật

Bạn có thể hình dung blockchain như một không gian lưu trữ kỹ thuật số vô hạn, mở cho tất cả mọi người nhưng vẫn đảm bảo tính bảo mật cao – tương tự như một chiếc két sắt dành cho tài sản số, nơi chỉ bạn giữ chìa khóa.

Blockchain cung cấp một hạ tầng nơi bạn có thể thực sự sở hữu dữ liệu của mình và tự bảo vệ nó. Công nghệ này loại bỏ hạ tầng tập trung hiện nay. Nhờ đó, dữ liệu của chúng ta sẽ không còn bị khai thác hoặc sử dụng mà không có sự cho phép. Blockchain là một hệ thống phi tập trung, trong đó mỗi người dùng đều có toàn quyền kiểm soát dữ liệu và tài sản của mình.

Chuyển tiền tệ một cách tự chủ

Blockchain là một sổ cái kỹ thuật số (digital ledger) dùng để ghi lại các giao dịch giá trị. Lần đầu tiên trong lịch sử, công nghệ này cho phép các cá nhân gửi và nhận giá trị dưới dạng kỹ thuật số mà không cần thông qua trung gian như ngân hàng. Hạ tầng này mang lại những tác động to lớn đối với cá nhân và toàn xã hội.

Blockchain cho phép internet thoát khỏi cấu trúc tập trung hiện tại, để trở thành một môi trường an toàn hơn, công bằng hơn và hiệu quả hơn. Đây là một bước tiến lớn hướng tới việc mang lại tự do tài chính thực sự cho người dùng. Chúng ta sẽ tiếp tục mở rộng chủ đề này trong phần tiếp theo.

Web 3.0: chào mừng đến chương mới

Web 3.0 được dự đoán sẽ thay đổi mọi khía cạnh trong cách chúng ta tương tác với internet, và quá trình này đã bắt đầu diễn ra. Nó mang lại tiềm năng to lớn trong việc thay đổi cách chúng ta trải nghiệm thế giới số. Kỷ nguyên mới này lấy lại quyền kiểm soát từ các “ông lớn internet” và trao nó trở lại cho chính bạn.

Web 3.0 và blockchain cho phép chúng ta trải nghiệm mức độ tự do hoàn toàn mới đối với tài chính, dữ liệu và thời gian của mình trong môi trường kỹ thuật số.