Ethereum Improvement Proposal (EIP – Đề xuất cải tiến Ethereum) là gì?

Standards Track EIP là các đề xuất cải tiến có tác động trực tiếp đến cách blockchain vận hành, hoặc đến các chức năng và tính năng mà blockchain cung cấp. Điều này bao gồm thay đổi giao thức đồng thuận, sửa đổi các quy tắc xác thực block hoặc bất kỳ thay đổi nào ảnh hưởng đến khả năng tương tác của các ứng dụng sử dụng Ethereum.

Ví dụ, chúng có thể liên quan đến mạng lưới hoặc giới thiệu các tiêu chuẩn token mới.

Trong trường hợp sửa đổi là một phát triển cốt lõi (tức là dẫn đến hard fork), đề xuất đó sẽ yêu cầu hành động cụ thể từ Core Development Team để được kích hoạt. Chúng ta sẽ quay lại vấn đề này ngay sau đây.

Còn được xem là Process EIP, đây thường là những thay đổi liên quan đến các thành phần off-chain của Ethereum, chẳng hạn như quy trình vận hành, cơ chế ra quyết định hoặc thay đổi đối với công cụ và môi trường được sử dụng trong quá trình phát triển Ethereum.

Informational EIP cung cấp thông tin hoặc hướng dẫn về một vấn đề cụ thể cho cộng đồng Ethereum. Tuy nhiên, nó không đề xuất thay đổi đối với mạng lưới và cũng không yêu cầu phải được triển khai.

Tóm lại, EIP có thể tập trung vào các sửa đổi on-chain như thay đổi giao thức hoặc tiêu chuẩn token mới (mà những thay đổi quan trọng nhất sẽ dẫn đến hard fork toàn bộ blockchain). Chúng cũng có thể liên quan đến các quy trình off-chain hoặc cơ chế ra quyết định mà các node trong mạng cần tuân theo sau khi được phê duyệt, nhưng không ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng của blockchain. Ngoài ra, EIP cũng có thể đơn thuần là các hướng dẫn mang tính tư vấn cho cộng đồng, vốn không bắt buộc phải được chấp nhận hay triển khai ngay cả khi đã hoàn tất.

Dù là loại đề xuất nào, vẫn sẽ có một số thành phần chủ chốt tham gia vào quá trình xem xét:

• EIP Author/Champion – đây là người đã soạn thảo đề xuất và đưa nó ra để xem xét.
• Ethereum Editors Team – còn được gọi là “Cat Herders of Ethereum”, nhóm biên tập có nhiệm vụ rà soát EIP về độ chính xác kỹ thuật, chính tả và ngữ pháp. Họ phối hợp với tác giả để đảm bảo đề xuất được trình bày đúng định dạng trước khi chuyển sang giai đoạn cộng đồng đánh giá trên GitHub.

Nhóm biên tập (gồm toàn bộ thành viên được bầu chọn) bao gồm một số nhà phát triển Ethereum đời đầu, cựu nhà phát triển từ các nền tảng khác, cùng các nhà nghiên cứu và kỹ sư phần mềm.

Những cá nhân này được đánh giá cao nhờ kiến thức chuyên sâu về Ethereum cũng như lĩnh vực blockchain. Vì vậy, họ nắm giữ ảnh hưởng đáng kể đối với toàn bộ quy trình EIP.

• Ethereum Core Developer Team – đội ngũ Core Dev là những nhà phát triển và nhà nghiên cứu nổi bật, trực tiếp làm việc với phần mềm node của mạng lưới và giữ vai trò quan trọng trong các cuộc thảo luận kỹ thuật liên quan đến các đề xuất mới.
• Ethereum Community – những người dùng cuối của blockchain Ethereum mong muốn có tiếng nói đối với tương lai của mạng lưới.

Quy trình phê duyệt EIP có phần tương đồng với việc thông qua một đạo luật mới, với nhiều giai đoạn thảo luận, sửa đổi và đánh giá. Dù quy trình có thể thay đổi đôi chút tùy theo việc EIP có phải là đề xuất cốt lõi hay không, tất cả EIP đều tuân theo quy trình chuẩn gồm các giai đoạn sau:

• Draft: Đây là giai đoạn trước khi EIP được công bố trên GitHub. Để được chấp nhận vào kho lưu trữ chính thức của Ethereum trên GitHub, đề xuất trước tiên phải được biên tập viên kiểm tra lỗi và chuẩn hóa định dạng. Điều này giúp mọi đề xuất có tính đồng nhất, hợp lý về mặt kỹ thuật và trình bày rõ ràng để cộng đồng có thể đánh giá một cách khách quan. Chỉ khi đó, nó mới được công bố lên GitHub để cộng đồng xem xét rộng rãi hơn.
• Review: Ở giai đoạn này, tác giả hoặc người đại diện cho EIP sẽ đánh dấu đề xuất đã công bố là phù hợp để tiến hành peer review.
• Last Call: Sau khi một EIP đã vượt qua các giai đoạn peer-review trước đó, nó sẽ chờ được cộng đồng rộng lớn hơn xem xét. EIP phải duy trì ở giai đoạn này ít nhất hai tuần nhằm đảm bảo cộng đồng có đủ thời gian để đọc, phân tích và đưa ra ý kiến.

Tại thời điểm này, đề xuất có thể được gửi lại cho tác giả để tiếp tục chỉnh sửa nếu cần thiết. Ngoài ra, nếu đề xuất ở trạng thái này quá 6 tháng mà không có hoạt động nào, nó sẽ được chuyển sang trạng thái “stagnant”, đồng nghĩa với việc bị loại khỏi quá trình xem xét cho đến khi được kích hoạt lại trong tương lai.

• Final (Non-core): Giai đoạn Final đánh dấu việc EIP đạt tới trạng thái tiêu chuẩn cuối cùng, không cần thay đổi thêm trước khi được cộng đồng chấp nhận.
• Final (Core): Đối với Core EIP, sẽ có thêm một giai đoạn sau Final. Ở bước này, Core Dev Team cần triển khai sửa đổi đã được phê duyệt vào phần mềm client node để thay đổi có thể được kích hoạt trên mạng lưới.

Một số blockchain thế hệ mới đang áp dụng mô hình quản trị cộng đồng thực sự phi tập trung thông qua cơ chế ra quyết định on-chain. Cơ chế này được triển khai bằng token quản trị.

Ở đây, các thay đổi đã được viết sẵn trong mã nguồn và chỉ chờ được triển khai on-chain sau khi được phê duyệt. Token được lập trình để có thể ghi nhận “phiếu bầu” trực tiếp trên blockchain, cho phép cộng đồng quyết định các thay đổi và nâng cấp như một thực thể phi tập trung, đồng thời triển khai chúng gần như ngay lập tức. Bạn có muốn tham gia vào Ethereum Improvement Proposal không? Hãy mua ETH từ các sàn được chính phủ cấp phép, rồi chuyển chúng vào lưu trữ trong ví Ethereum an toàn nhất.

Ngược lại, các thay đổi đối với giao thức Ethereum diễn ra thông qua quy trình thảo luận và tranh luận mang tính phi chính thức như đã đề cập ở trên — nói cách khác, cơ chế ra quyết định diễn ra off-chain.

Mặc dù bất kỳ ai trong cộng đồng cũng có thể đề xuất EIP, trên thực tế chỉ những đề xuất được Ethereum Editors, Core Dev Team và các thành viên tích cực nhất của cộng đồng xem xét và tranh luận mới có cơ hội tiến xa hơn. Và đối với các Core EIP liên quan đến hard fork (như The Merge), cuối cùng chỉ Core Dev Team mới có thể triển khai sửa đổi vào các client của mạng lưới để biến điều đó thành hiện thực. Điều này tạo nên ít nhất một yếu tố khá tập trung trong toàn bộ quy trình.

Vì vậy, xét trên tổng thể, dù Ethereum Improvement Proposal mang tính bao quát ở một mức độ nhất định, nhưng một nhóm rất nhỏ (dù cực kỳ giàu chuyên môn) gồm Core Devs, Editors và các thành viên cộng đồng tích cực nhất vẫn có ảnh hưởng rất lớn đến quy trình cũng như mức độ ủng hộ mà một đề xuất có thể nhận được — rõ ràng vẫn có yếu tố “chính trị” trong cuộc chơi.

NFT (Non-fungible token) — thị trường hiện có giá trị khoảng 3 tỷ USD — chính là sản phẩm của quy trình EIP, trong đó EIP-721 đóng vai trò khai sinh tiêu chuẩn token mới này.

Trong khi đó, EIP-1559 đã thay đổi căn bản cấu trúc phí giao dịch cũng như cách các giao dịch trên Ethereum được xử lý và ưu tiên. Với một blockchain mà gas fee luôn là chủ đề gây tranh cãi, đây là ví dụ điển hình cho một sửa đổi quan trọng bắt đầu từ một đề xuất cải tiến đơn giản.

Có lẽ ví dụ nổi bật nhất về sức mạnh của EIP chính là The Merge, được khởi tạo bởi EIP-3675. Đề xuất này đã đưa blockchain Ethereum chuyển đổi từ cơ chế đồng thuận Proof-of-Work ban đầu sang hệ thống Proof-of-Stake tiết kiệm năng lượng hơn, với mục tiêu mang lại khả năng mở rộng và hiệu quả cao hơn cho toàn bộ blockchain và hệ sinh thái của nó.