Những ý chính:
Ban đầu, Bitcoin được tạo ra như một hệ thống lưu trữ và chuyển giao giá trị phi tập trung, an toàn, và trong hơn một thập kỷ qua, nó đã thực hiện vai trò đó rất tốt. Tuy nhiên, kể từ khi Bitcoin ra đời, hệ sinh thái blockchain rộng lớn hơn đã mở rộng đáng kể.
Ví dụ, mạng Ethereum đã tích hợp một Ethereum Virtual Machine vào hạ tầng của mình. EVM cho phép tạo ra smart contract, mở đường cho ứng dụng phi tập trung (dapps) cũng như token có thể thay đổi và không thể thay đổi. Những tính năng này đã truyền cảm hứng cho việc hình thành cả một hệ sinh thái xoay quanh tài chính phi tập trung, nghệ thuật số, và nhiều lĩnh vực khác.
Là một kho lưu trữ giá trị dài hạn, Bitcoin theo thiết kế không hỗ trợ smart contract phức tạp. Nó không sử dụng máy ảo, và vì vậy không thể hỗ trợ các ứng dụng phi tập trung. Do đó, các lớp tài sản thay thế trên Bitcoin phát triển chậm hơn so với các mạng khác. Việc tạo token trên mạng Bitcoin cũng phức tạp hơn về mặt kỹ thuật so với những blockchain được xây dựng để tối ưu tốc độ và khả năng mở rộng.
Trong quá khứ, hệ sinh thái này từng khá hạn chế, nhưng ngày nay đã có nhiều giao thức trên mạng Bitcoin cung cấp cách để tạo cả token fungible và non-fungible.
Đầu tiên là Bitcoin Ordinals, được thiết kế để tạo ra một dạng NFT trên Bitcoin. Sau đó là Bitcoin Stamps và BRC-20. Hiện nay, một lớp tài sản có thể thay đổi khác đã gia nhập: Bitcoin Runes. Nhưng chính xác thì Bitcoin Runes là gì?
Bitcoin Runes là gì?
Bitcoin Runes là tài sản fungible được xây dựng trên Bitcoin thông qua Runes Protocol.
Runes khá giống với các token fungible đã tồn tại trước đó trên mạng Bitcoin, nhưng được thiết kế để hiệu quả hơn và có tính bất biến cao hơn.
Token fungible có rất nhiều trường hợp sử dụng, nhưng khó có thể không nhắc đến memecoins. Vì Bitcoin là mạng blockchain lớn và phổ biến nhất, việc giới thiệu khả năng tạo memecoin gốc trên Bitcoin sẽ có tác động đáng kể đến toàn bộ hệ sinh thái. Để hiểu rõ lý do tại sao, hãy cùng xem lịch sử của runes và vì sao chúng được tạo ra.
Lịch sử của Bitcoin Runes
Runes Protocol được công bố vào tháng 9 năm 2023 và chính thức ra mắt cùng với sự kiện Bitcoin Halving vào ngày 20 tháng 4 năm 2024. Ý tưởng của giao thức này là cải thiện trải nghiệm tạo token fungible trên mạng Bitcoin. Để hiểu bối cảnh, người tạo ra Runes, Casey Rodarmor, cũng là người đứng sau tài sản thay thế phổ biến nhất trên Bitcoin hiện nay, đó là Bitcoin Ordinals.
Giao thức ordinals được thiết kế để tạo token không thể thay thế (NFT) – những token độc nhất với giá trị riêng biệt. Điều này đã khởi tạo một thị trường nghệ thuật số và vật phẩm sưu tầm trên Bitcoin, đồng thời thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đổi mới khác trên chuỗi. Một nhà phát triển Bitcoin khác tên là Domo đã sử dụng giao thức ordinals làm nền tảng để xây dựng một giao thức token fungible mà ông gọi là BRC-20.
Những token này sau đó đã trở nên phổ biến, nhưng vì là một giao thức thử nghiệm nên nó cũng có những hạn chế. Không đi quá sâu vào chi tiết kỹ thuật, việc sử dụng giao thức BRC-20 có thể tốn kém và kém hiệu quả về năng lượng.
Như một giải pháp cải tiến, Rodarmor quyết định ra mắt Bitcoin Runes. Bitcoin Runes có thể làm mọi thứ mà token BRC-20 làm được, nhưng hiệu quả hơn và với chi phí thấp hơn.
Bitcoin Runes được dùng để làm gì?
Là token fungible, Bitcoin Runes có rất nhiều trường hợp sử dụng. Tương tự như ERC-20 trên mạng Ethereum, bạn có thể dùng Runes để khởi tạo bất kỳ dự án token fungible nào.
Sự khác biệt duy nhất là dự án runes của bạn không thể dựa vào smart contract phức tạp. Nếu bạn dự định tạo ứng dụng token-gated hoặc nền tảng quản trị phi tập trung, thì Bitcoin runes không phải loại tài sản phù hợp. Tuy nhiên, với các mục đích sau, Bitcoin Runes cho thấy rất nhiều tiềm năng.
Memecoins
Memecoins gần như luôn đóng vai trò trong thị trường crypto. Các NFT meme từng được bán với giá hàng triệu đô la, và một số đồng coin phổ biến nhất hiện nay hoàn toàn được xây dựng dựa trên meme, chẳng hạn như Dogecoin và Pepe. Vì Bitcoin là mạng phổ biến nhất, nhiều memecoin Bitcoin sử dụng các giao thức BRC-20 và SRC-20 đã đạt được thành công lớn.
Để chuẩn bị cho việc ra mắt, một số memecoin Bitcoin hàng đầu như WZRD và PUPS đã thông báo rằng họ sẽ chuyển các token BRC-20 hiện có sang giao thức runes mới. Vì vậy trong tương lai, chúng ta có thể sẽ thấy nhiều memecoin Bitcoin được phát hành dưới dạng runes.
DeFi
Bitcoin runes cũng mở ra khả năng DeFi trên mạng Bitcoin.
Tính fungible của chúng khiến việc chia nhỏ và ghép lại trở nên dễ dàng. Ngoài ra, vì runes tương thích với cả Bitcoin mainnet và Lightning Network, chúng có thể được tích hợp vào các nền tảng vay và cho vay.
Điều này có thể đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên mới cho mạng Bitcoin. Trong khi token fungible trên Bitcoin đã tồn tại trước đó, giao thức runes rẻ hơn và hiệu quả hơn các giải pháp trước đây.
Bitcoin Runes hoạt động như thế nào?
Trước khi giải thích cách Bitcoin Runes hoạt động, cần hiểu cách các giao dịch Bitcoin được xử lý. Trên mạng Bitcoin, mỗi giao dịch đều cần một input và một output, tồn tại dưới dạng Đầu ra giao dịch chưa được sử dụng (Unspent Transaction Output). Bạn có thể hình dung UTXO giống như một tờ tiền giấy.
Khi bạn thanh toán trên mạng, bạn thực chất gửi toàn bộ một UTXO đến địa chỉ đó và nhận lại một UTXO mới. Điều này giống như khi bạn trả tiền cho một món đồ bằng tờ 20 USD và nhận lại tờ 10 USD tiền thừa. Runes Protocol sử dụng chính cơ chế giao dịch này để tạo token fungible.
Tương tự như việc tạo một Bitcoin ordinal được gọi là inscribing, thì quá trình tạo một Bitcoin rune được gọi là “etching”.
Quá trình này bao gồm việc tạo một UTXO “genesis” chứa các thông tin về rune như: tên ký hiệu, số chữ số thập phân, tổng cung…Thông tin này được gán cho một UTXO duy nhất. Khi thực hiện các giao dịch tiếp theo, UTXO ban đầu sẽ được chia nhỏ thành các phần fungible, và những phần mới này được gọi là Runes.
Bitcoin Runes vs BRC-20: Sự khác biệt là gì
Bitcoin Runes dựa trên một giao thức riêng biệt so với token BRC-20, vì vậy giữa hai loại này có một số khác biệt quan trọng về mặt kỹ thuật và thực tiễn.
Ví dụ, việc quản lý token BRC-20 yêu cầu ví hỗ trợ Taproot, trong khi điều đó không cần thiết đối với Runes. Bạn có thể quản lý Runes mà không cần ví hỗ trợ Taproot hoặc quyền truy cập vào các mạng layer 2 của Bitcoin. Những tài sản này hoàn toàn hoạt động trực tiếp trên mainnet của Bitcoin. Runes cũng là tài sản fungible đầu tiên trên Bitcoin tương thích với Lightning Network. Không giống các tài sản fungible trước đây trên Bitcoin, bạn có thể bridge runes sang Lightning Network và ngược lại.
Runes cũng khác với BRC-20 ở cách xử lý dữ liệu hiệu quả hơn. Cụ thể, token BRC-20 tạo ra nhiều UTXO “rác”. Trong khi đó, Runes được thiết kế gọn gàng và tối ưu hơn. Việc giảm lượng dữ liệu cần xử lý giúp giảm tải cho mạng, từ đó tăng khả năng mở rộng và giảm chi phí.
Cuối cùng, Runes bất biến hơn BRC-20 vì toàn bộ dữ liệu được lưu trữ trực tiếp on-chain, thay vì sử dụng các phương pháp lưu trữ off-chain. Ngoài ra, cũng không cần phụ thuộc vào các công cụ bên thứ ba để lưu trữ dữ liệu. Điều này khiến tài sản thực sự phi tập trung.
Làm thế nào để lưu trữ và quản lý Bitcoin Runes một cách an toàn
Runes vẫn là một loại tài sản thử nghiệm, vì vậy nếu bạn muốn tham gia, hãy thận trọng. Những loại tài sản mới thường đi kèm với những rủi ro mới. Rất dễ trở thành nạn nhân của các cuộc tấn công social engineering khi tương tác với những nền tảng và giao thức chưa quen thuộc.
Nếu bạn muốn tương tác với Bitcoin Runes, tốt nhất nên sử dụng các phương pháp an toàn và trực quan nhất. Một ví Bitcoin offline là điều cần thiết để bảo vệ bạn khỏi các mối đe dọa trực tuyến, nhưng bạn cũng cần một ví tương thích với các tài sản thử nghiệm này.
Để có sự kết hợp tốt nhất giữa bảo mật và khả năng sử dụng, bạn có thể kết nối ví hỗ trợ runes với thiết bị Ledger. Hiện tại, bạn chưa thể xem runes trực tiếp trong Ledger Wallet, nhưng việc sử dụng thiết bị Ledger cùng với ví bên thứ ba sẽ giúp giữ private key của bạn an toàn khi khám phá lớp tài sản mới này.
Quản lý Bitcoin Runes với thiết bị Ledger qua Xverse
Xverse Wallet là ví phần mềm Bitcoin tương thích với: Bitcoin Runes, rare sats, Ordinals. Ngoài ra, ví này cũng cho phép bạn kết nối với mạng layer 2 của Bitcoin là Stacks. Quan trọng nhất, Xverse tương thích với thiết bị Ledger. Điều này có nghĩa là bạn có thể quản lý Runes trong khi private key vẫn được lưu trữ offline, tránh khỏi các hacker khi tương tác với các giao thức mới. Để tìm hiểu cách quản lý Runes bằng Xverse và thiết bị Ledger, hãy làm theo các bước trong bài hướng dẫn của DigiBit.
Quản lý Bitcoin Runes với thiết bị Ledger qua Leather (Hiro)
Leather Wallet, trước đây được gọi là Hiro Wallet, là ví phần mềm Bitcoin tương thích với các giao thức: Runes Protocol, Bitcoin Ordinals, Bitcoin Stamps. Leather cũng tương thích với mạng layer 2 của Bitcoin là Stacks, và có kế hoạch tích hợp Lightning Network trong tương lai. Để tìm hiểu thêm về cách quản lý các tài sản Bitcoin thay thế với Leather, bạn có thể tham khảo bài viết này. Để kết nối thiết bị Ledger với Leather Wallet, hãy làm theo hướng dẫn trong bài viết: Kết nối thiết bị Ledger của bạn với ví Leather để quản lý Bitcoin Runes và Ordinals.
Tương lai của Bitcoin Runes
Nếu dựa trên thành công của giao thức trước đó do Rodarmor tạo ra, tương lai của Runes Protocol có thể rất sáng sủa. Để minh họa, Bitcoin Ordinals đã tạo ra một hệ sinh thái tài sản hoàn chỉnh, phát triển thành thị trường trị giá khoảng 2 tỷ USD chỉ trong năm đầu tiên.
Với sự quan tâm hiện có đối với các giao thức token có thể thay đổi khác trên Bitcoin như BRC-20, SRC-20…cùng với sự hào hứng dành cho Runes ngay từ trước khi ra mắt, có thể nói rằng Runes sẽ trở thành một lớp tài sản quan trọng trong năm 2024.
Để chuẩn bị cho sự quan tâm này, Magic Eden, một thị trường NFT nổi tiếng, đã thông báo hỗ trợ giao dịch Runes từ ngày 23 tháng 4, chỉ 3 ngày sau khi giao thức ra mắt. Và đúng vậy, tính năng này đã hoạt động.
Sàn giao dịch lớn OKX cũng thông báo rằng họ sẽ ra mắt marketplace dành riêng cho Runes. Khi các công ty hàng đầu trong ngành crypto đang xây dựng hạ tầng cho một lớp tài sản còn rất mới, thật khó để biết chính xác điều gì sẽ xảy ra trong tương lai. Nhưng có một điều chắc chắn: các tài sản có thể thay đổi trên mạng crypto phổ biến nhất đang trở nên dễ tiếp cận và dễ sử dụng hơn rất nhiều.
