Smart Contract là gì?

Smart contract là gì? Nó khác gì so với hợp đồng thông thường? Và các trường hợp ứng dụng ra sao? Hãy cùng DigiBit tìm hiểu chi tiết câu trả lời cho các câu hỏi trên nhé. Hiện nay, nếu muốn thực hiện bất kỳ giao dịch hay công việc quan trọng nào, gần như chắc chắn bạn sẽ cần đến hợp đồng.

Đó là một thỏa thuận mang tính ràng buộc pháp lý, có thể áp dụng cho hầu hết mọi lĩnh vực như chuyển nhượng tài sản, hợp đồng lao động, thỏa thuận bảo mật, hợp đồng cấp phép và nhiều hình thức khác. Phần lớn chúng ta đều quen thuộc với việc sử dụng hợp đồng. Các hóa đơn dịch vụ tiện ích, hợp đồng với ngân hàng, với công ty nơi làm việc hay với các nền tảng trực tuyến – tất cả những mục “điều khoản sử dụng” mà chúng ta bấm “đồng ý” thực chất đều là hợp đồng pháp lý.

Chúng thường dài dòng và khô khan, nhưng lại đóng vai trò then chốt trong thế giới tài chính. Nếu không có hợp đồng, rất khó để các giao dịch diễn ra một cách an toàn. Tuy nhiên, cách thức hình thành và vận hành hợp đồng đang dần thay đổi. Nguyên nhân đến từ sự xuất hiện của một dạng hợp đồng kỹ thuật số tự thực thi hoàn toàn mới được gọi là “hợp đồng thông minh”.

Vấn đề của hợp đồng

Hợp đồng thông thường là một văn bản mô tả ai làm gì, trong điều kiện nào và vào thời điểm nào. Khi phát sinh tranh chấp, việc giải quyết thường phải dựa vào trọng tài, hòa giải hoặc thậm chí là tòa án.

Mặc dù phổ biến trong xã hội hiện đại, nhưng hầu hết hợp đồng đều tồn tại những hạn chế giống nhau: tạo lập chậm, khó thực thi và đôi khi mang tính chủ quan. Thậm chí có những hợp đồng còn được viết mập mờ hoặc cố tình gây hiểu lầm.

Tranh chấp

Khi xảy ra vấn đề, việc giải quyết tranh chấp hợp đồng có thể trở thành cơn ác mộng. Quá trình này có thể kéo dài hàng tuần, hàng tháng, thậm chí nhiều năm – không chỉ bất tiện mà còn cực kỳ tốn kém. Chi phí pháp lý có thể lên tới hàng nghìn đô la, khiến việc thực thi các hợp đồng giá trị nhỏ trở nên không còn kinh tế.

Vậy một hợp đồng có ý nghĩa gì nếu việc thực thi nó quá khó khăn?

Bên thứ ba

Hầu hết hợp đồng cần đến sự tham gia của bên thứ ba để đảm bảo hiệu lực. Ví dụ, khi bạn ký hợp đồng mua nhà nhưng bên bán đổi ý, bạn buộc phải đi theo con đường pháp lý với sự tham gia của luật sư, tòa án và các trung gian khác đồng nghĩa với chi phí phát sinh lớn.

Hiếm khi có cách giải quyết trực tiếp giữa hai bên mà không cần trung gian. Và rõ ràng điều đó là chưa đủ tối ưu.

Giả mạo

Dù không phổ biến, hợp đồng vẫn có thể bị làm giả, chỉnh sửa hoặc phá hủy. Đó là những hành vi rất khó phát hiện. Nếu không có bản sao lưu, hợp đồng gần như mất hoàn toàn giá trị. Thực tế đã có những trường hợp làm giả hợp đồng và qua mặt được hệ thống trong một thời gian nhất định.

Tóm lại, hợp đồng truyền thống tồn tại rất nhiều giới hạn nhưng may mắn thay, sự thay đổi đang đến gần!

Giải pháp thông minh

Nếu hợp đồng vốn được tạo ra để giúp cuộc sống dễ dàng hơn, tại sao chúng lại khó thực thi đến vậy?  Và cách tốt hơn chính là hợp đồng thông minh – công nghệ đang tạo nên làn sóng thay đổi không chỉ trong tài chính mà còn trong vô số lĩnh vực khác. Ở dạng đơn giản nhất, hợp đồng thông minh là những đoạn mã có khả năng tự động thực thi các điều khoản đã được thống nhất.

Giống như hợp đồng thông thường, hợp đồng thông minh đảm bảo mọi bên đều hiểu rõ nghĩa vụ của mình và buộc các bên phải hoàn thành cam kết. Chúng được xây dựng trên nền tảng blockchain – công nghệ đứng sau Bitcoin và Ethereum và đang cách mạng hóa cách con người tạo lập cũng như thực thi thỏa thuận.

Vậy hợp đồng thông minh hoạt động như thế nào?

Như đã đề cập, hợp đồng thông minh về cơ bản là hợp đồng tự thực thi. Chúng không cần trung gian để hoàn tất thỏa thuận.

Cơ chế vận hành nằm ở cách chúng được lập trình. Smart contract chứa các đoạn mã mà mạng blockchain sẽ tự động thực thi – bất cứ điều gì được viết trong mã đều sẽ xảy ra khi có kích hoạt.

Tác nhân kích hoạt có thể là người dùng thông qua ứng dụng phi tập trung (dApp) hoặc khi một sự kiện cụ thể được ghi nhận, chẳng hạn biến động giá, kết quả bầu cử, hay thậm chí khi trời mưa ở một địa điểm nhất định tùy vào cách thiết kế hợp đồng.

Ví dụ, bạn có thể dùng hợp đồng thông minh để tự động gửi lượng tiền mã hóa trị giá 50 USD cho người thân vào đúng ngày sinh nhật. Hệ thống sẽ kích hoạt dựa trên dữ liệu từ một nhà cung cấp đáng tin cậy như oracle mà không cần bạn thao tác thủ công.

Những đặc tính độc đáo

Được xây dựng trên các mạng phi tập trung bảo mật cao như Ethereum, hợp đồng thông minh sở hữu nhiều đặc điểm nổi bật. Trước hết, chúng gần như không thể bị can thiệp. Sau khi triển khai, việc chỉnh sửa hợp đồng thông minh là cực kỳ khó và luôn để lại dấu vết rõ ràng.

Thứ hai, chúng không mang tính diễn giải. Không còn ngôn từ pháp lý phức tạp, điều khoản ẩn hay phụ lục rối rắm. Với hợp đồng thông minh, “code là luật” những gì được lập trình sẽ diễn ra chính xác như vậy.

Loại bỏ trung gian

Đúng như tên gọi của mình, các hợp đồng này thực sự “thông minh”. Trong trường hợp này, điều đó có nghĩa là chúng không cần bất kỳ bên trung gian nào để thực hiện chức năng của mình.

Đây là một phương thức cực kỳ tiết kiệm chi phí và thời gian để hoàn thành các thỏa thuận. Suy cho cùng, các bên trung gian thường tốn kém, mất thời gian và có thể gây ra những sự chậm trễ đáng kể khi xảy ra tranh chấp.

Tuy nhiên, với smart contract, tất cả những điều đó gần như trở thành chuyện của quá khứ. Bởi vì không có điều gì cần phải diễn giải theo cách chủ quan, và cũng không có điều gì cần phải tranh cãi.

Bảo vệ dữ liệu

Hiện nay, nếu bạn muốn ký kết một hợp đồng với ai đó, rất có thể bạn sẽ phải cung cấp một số thông tin cá nhân để thực hiện điều đó. Ví dụ như thông tin danh tính, địa chỉ, và thậm chí là nhiều dữ liệu khác. Tuy nhiên, với smart contract, điều này thường không cần thiết.

Bạn hoàn toàn có thể tham gia vào các hợp đồng một cách ẩn danh, nhưng vẫn được hưởng mức độ bảo mật tương đương. Lý do là vì chúng hoạt động theo mô hình trustless — nghĩa là bạn không cần phải tin tưởng đối phương, bởi vì smart contract sẽ tự động thực thi theo các điều kiện đã được lập trình sẵn.

Nhìn chung, smart contract mang lại một tầng bảo mật và tính riêng tư hoàn toàn mới, đồng thời đảm bảo rằng dữ liệu cá nhân của bạn không thể bị bán, bị lạm dụng hoặc bị xử lý sai cách.

Vô vàn trường hợp ứng dụng

Trong những ngày đầu của ngành công nghiệp crypto, smart contract chủ yếu được sử dụng cho các trò chơi may rủi, chẳng hạn như Roulette.

Điều này là do các ứng dụng dạng này tương đối dễ xây dựng, đồng thời cho phép người dùng đặt cược bằng tiền mã hóa mà không cần phải tin tưởng rằng sòng bạc thực sự công bằng (khái niệm thường được gọi là provably fair).

Kể từ đó, các nhà phát triển đã áp dụng smart contract cho vô số mục đích hữu ích, sáng tạo, và đôi khi khá kỳ lạ. Điều này đã tạo ra nhiều ví dụ ấn tượng về cách công nghệ đơn giản này có thể làm thay đổi các ngành công nghiệp hiện nay.

Ngày nay, smart contract đã được áp dụng trong hầu hết mọi lĩnh vực; chẳng hạn như bảo vệ hồ sơ quyền sở hữu đất đai tại châu Phi, tăng hiệu quả và tính minh bạch của chuỗi cung ứng, hệ thống bỏ phiếu dựa trên blockchain, cũng như phân phối tiền bản quyền cho người sáng tạo nội dung.

Thậm chí còn có một smart contract cho phép bạn khóa quyền truy cập vào token tiền mã hóa của mình trong một khoảng thời gian cố định. Điều này đảm bảo rằng bạn không bán hoặc chi tiêu chúng quá sớm và bỏ lỡ khả năng tăng giá trong tương lai.

Nền tảng của DeFi

Bên cạnh việc giải quyết một số hạn chế của các ngành công nghiệp truyền thống, smart contract còn đóng vai trò nền tảng cho một loạt ngành công nghiệp hoàn toàn mới, vốn không thể tồn tại nếu chỉ sử dụng các hợp đồng truyền thống. Một trong số đó được gọi là “tài chính phi tập trung”, hay DeFi (Decentralized Finance).

Decentralized Finance về cơ bản là một hệ sinh thái gồm các dịch vụ tài chính phi tập trung, chẳng hạn như nền tảng giao dịch, tài khoản tiết kiệm sinh lãi, stablecoin, và các giao thức bảo hiểm.

Bạn đã từng nghe đến stablecoin, sàn giao dịch phi tập trung, hay yield farming chưa? Đúng vậy, tất cả đều là những ví dụ điển hình của DeFi. Phần lớn các nền tảng DeFi này được truy cập thông qua một ứng dụng phi tập trung (dApp). Điều này giúp việc tương tác với các smart contract bên dưới trở nên trực quan và dễ dàng hơn.

Ví dụ, giống như ứng dụng giao đồ ăn yêu thích của bạn cho phép đặt pizza mà không cần hiểu các đoạn mã lập trình phía sau, thì dApp cũng giúp bạn sử dụng smart contract một cách đơn giản như vậy.

Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về cách DeFi đang cách mạng hóa lĩnh vực tài chính, hãy xem bài tổng quan ngắn gọn về DeFi.

Smart contract có phải là công nghệ tương lai?

Thực ra, smart contract không phải là một khái niệm hoàn toàn mới. Trên thực tế, ý tưởng về một hợp đồng kỹ thuật số tự thực thi đã tồn tại hơn hai thập kỷ. Khái niệm này lần đầu tiên được đề cập vào những năm 1990 bởi một người mà nhiều người gọi là “cha đẻ của smart contract” – nhà khoa học máy tính nổi tiếng Nick Szabo.

Tuy nhiên, chỉ trong thời gian gần đây, công nghệ cần thiết để tạo ra các smart contract thực sự mạnh mẽ và an toàn mới xuất hiện, đó chính là công nghệ blockchain. Ngày nay, có nhiều blockchain khác nhau hỗ trợ smart contract, chẳng hạn như Ethereum.

Hiện tại, công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn phát triển và ứng dụng ban đầu. Nó vẫn phải đối mặt với một số “cơn đau tăng trưởng”, khiến việc sử dụng còn tương đối ngách (niche). Chẳng hạn như phí giao dịch cao hoặc hạn chế về trải nghiệm người dùng.

Ngày nay, chỉ một tỷ lệ nhỏ dân số thế giới tương tác thường xuyên với smart contract, và phần lớn trong số đó là người dùng tiền mã hóa.

Tuy nhiên, điều này có thể sớm thay đổi. Với sự phát triển của các blockchain hiệu quả hơn, cùng với việc những tập đoàn lớn bắt đầu xây dựng blockchain hỗ trợ smart contract của riêng mình, chẳng hạn như Hyperledger Fabric của IBM và nền tảng Corda của R3, smart contract đang ngày càng trở nên phổ biến hơn.

Khi các nền tảng smart contract thân thiện với doanh nghiệp ngày càng được áp dụng rộng rãi, có thể sẽ không mất quá lâu để smart contract chuyển từ “công nghệ của tương lai” trở thành “công nghệ của hiện tại.”