Những ý chính:
Bitcoin là đồng tiền mã hóa lớn nhất thế giới, hoàn toàn phi tập trung và tự vận hành. Toàn bộ mạng lưới được duy trì bởi thợ đào và node: những máy tính chạy phần mềm Bitcoin và làm việc để bảo vệ an ninh cho hệ thống. Các thợ đào và node này sẽ quyết định mọi nâng cấp của mạng thông qua cơ chế bỏ phiếu, hoàn toàn không phụ thuộc vào bất kỳ bên thứ ba nào.
Những nâng cấp đó có thể chỉ là sửa lỗi, thay đổi tính năng, thậm chí là hard fork, nơi toàn bộ mạng lưới bị tách làm hai. Tuy nhiên, việc điều phối nâng cấp và đạt được sự đồng thuận cộng đồng trên một mạng blockchain lớn như Bitcoin không hề đơn giản. Chính vì vậy, Bitcoin Improvement Proposal (BIP) đã ra đời.
Bitcoin Improvement Proposal cho phép các thành viên cộng đồng bỏ phiếu về những quyết định liên quan đến giao thức một cách có tổ chức, ngay cả khi không tồn tại bộ máy lãnh đạo tập trung. Nhưng thực chất BIP là gì và chúng hoạt động ra sao? Nếu muốn hiểu sâu về giao thức Bitcoin, việc nắm được vai trò của BIP trong cộng đồng là vô cùng quan trọng. Hãy cùng tìm hiểu.
*Hard Fork là một sự thay đổi toàn diện và không thể đảo ngược đối với bộ quy tắc cốt lõi (protocol) của mạng lưới. Sự thay đổi này tạo ra một ranh giới nghiêm ngặt: các phiên bản cũ sẽ không còn được chấp nhận bởi hệ thống mới và ngược lại.
BIP là gì?
Bitcoin Improvement Proposal, hay BIP, là một tài liệu kỹ thuật đề xuất các thay đổi, ý tưởng hoặc cải tiến đối với blockchain Bitcoin cốt lõi. Các BIP có thể bao gồm từ những hướng dẫn chung cho cộng đồng cho đến các thay đổi lớn đối với giao thức. Tuy nhiên, mỗi BIP thường tập trung vào một thay đổi trọng tâm duy nhất trên blockchain. Nếu bạn muốn biết cách Ethereum xử lý các thay đổi tương tự, có thể tham khảo thêm về khái niệm EIP.
BIP hoạt động như thế nào?
BIPs chính là động lực thúc đẩy sự phát triển liên tục của giao thức Bitcoin và định hình tương lai của mạng lưới.
BIP được tạo ra như thế nào?
Vì Bitcoin là một giao thức mã nguồn mở, bất kỳ ai cũng có thể đề xuất một BIP bằng cách gửi một đề xuất không chính thức tới danh sách thư (mailing list) của các nhà phát triển Bitcoin.
Trước hết, các tác giả của Bitcoin Improvement Proposal (BIP) sẽ thu thập phản hồi ban đầu từ cộng đồng và thẩm định ý tưởng của mình. Sau đó, khi tác giả có đủ mức độ tin tưởng vào tiềm năng của ý tưởng, họ sẽ gửi bản nháp BIP lên mailing list.
Tại đây, cộng đồng sẽ thảo luận về ý tưởng và làm rõ các luận điểm cốt lõi ủng hộ cũng như phản đối đề xuất. Việc các đề xuất bị từ chối ở giai đoạn này là điều khá phổ biến, đặc biệt nếu tồn tại những xung đột rõ ràng hoặc các BIP trùng lặp. Tuy nhiên, một số đề xuất cũng có thể ở lại trong giai đoạn thảo luận trong nhiều năm nếu cộng đồng chưa đạt được sự đồng thuận, ví dụ như cuộc tranh luận về kích thước khối (Block size debate).
Nếu cộng đồng đồng ý rằng ý tưởng có giá trị, đề xuất sẽ được cấp một số BIP và trở thành một tài liệu BIP chính thức. Lúc này, các biên tập viên BIP sẽ đảm nhận nhiệm vụ đảm bảo mọi thông tin đều chính xác. Ở giai đoạn này, BIP chuyển từ trạng thái “không chính thức” sang một đề xuất “chính thức”.
Điều quan trọng cần lưu ý là BIP lúc này chưa được phê duyệt để phát triển. Hãy hình dung đây giống như giai đoạn nộp hồ sơ và tiền xét xử của một vụ kiện tại tòa án, khi tất cả các chi tiết được ghi chép đầy đủ và cộng đồng nhận thấy rằng ý tưởng này cần được thảo luận thêm. Cộng đồng cũng sẽ công bố tài liệu này trên kho Github Bitcoin Core dành cho các BIP – nơi lưu trữ toàn bộ các đề xuất Bitcoin đã từng được đưa ra cho đến nay.
BIPs được phê duyệt như thế nào?
Để trở thành một phần của giao thức Bitcoin, Bitcoin Improvement Proposal (BIP) phải đạt được sự đồng thuận trong cộng đồng. Để đạt được điều này, đề xuất sẽ trải qua quá trình đánh giá và phân tích kỹ lưỡng bởi các nhà phát triển cũng như cộng đồng Bitcoin rộng lớn hơn. Quá trình này bao gồm việc xem xét các lợi ích tiềm năng, các hạn chế, ưu và nhược điểm, cũng như tổng thể mức độ thời gian và công sức cần đầu tư.
Nếu cần có các thay đổi về mã nguồn, các nhà phát triển cũng sẽ bắt đầu thử nghiệm và triển khai mã. Quá trình này thường kéo dài và khá phức tạp. Cộng đồng sẽ bác bỏ BIP nếu các nhà phát triển nhận thấy mã nguồn không tốt hoặc gây ra những vấn đề không thể giải quyết. Ngược lại, nếu mọi thứ đều ổn, cộng đồng sẽ bắt đầu tiến hành triển khai và kích hoạt đề xuất.
Các loại BIP
Quy trình phê duyệt BIP phụ thuộc rất nhiều vào loại của nó. Có ba loại BIP: Standards Track, Informational và Process BIPs. Hãy cùng tìm hiểu từng loại và ý nghĩa của chúng.
Standards Track BIPs
Standards Track BIPs là các đề xuất thay đổi các khía cạnh của giao thức, chẳng hạn như xác thực giao dịch, xác thực khối hoặc các cơ chế mã hóa dữ liệu.
Trong trường hợp xảy ra hard fork, khi chuỗi blockchain tách thành hai, các Standard BIPs giúp đảm bảo khả năng tương tác giữa chuỗi Bitcoin cũ và chuỗi mới. Vì những BIP này liên quan đến các thay đổi mã nguồn quan trọng, chúng yêu cầu đạt được sự đồng thuận của cộng đồng.
Informational BIPs
Informational BIPs chia sẻ kiến thức và góc nhìn về các kế hoạch sắp tới của Bitcoin. Những tài liệu này cung cấp các hướng dẫn chung, các vấn đề thiết kế hoặc thông tin liên quan đến cộng đồng Bitcoin. Vì mang tính chất cung cấp thông tin, chúng không yêu cầu sự đồng thuận của cộng đồng.
Process BIPs
Process BIPs, còn được gọi là consensus BIPs, mô tả các khía cạnh mang tính thủ tục, các hướng dẫn hoặc thay đổi liên quan đến quy trình ra quyết định của Bitcoin hoặc cơ chế đồng thuận. Mặc dù có nhiều điểm tương đồng với Informational BIPs, nhưng chúng yêu cầu đạt được sự đồng thuận rõ ràng từ đa số thợ đào rõ ràng (khoảng 90%).
Consensus BIPs áp dụng cho những thay đổi bên ngoài giao thức Bitcoin, nghĩa là chúng không trực tiếp tác động đến mã nguồn Bitcoin. Ví dụ, việc triển khai một soft fork và cập nhật phần mềm thợ đào cũ trên toàn mạng lưới sẽ cần đến một Process BIP.
Những BIP nổi tiếng mà bạn nên biết
Bitcoin Improvement Proposal (BIP) đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của Bitcoin. Trong hơn một thập kỷ qua, các BIP đã định hình mạng lưới Bitcoin, giải quyết những vấn đề quan trọng và nâng cao khả năng của các khối. Hãy cùng xem xét một số BIP mang tính lịch sử, ý nghĩa của chúng trong quá trình phát triển Bitcoin và tác động của chúng tới cộng đồng.
BIP 001 và 002
BIP đầu tiên từng được tạo ra bởi Amir Taaki, BIP 001 thực chất là một đề xuất về việc BIP nên được xây dựng như thế nào. Nói cách khác, nó giải thích quy trình gửi và thảo luận một BIP, đi sâu vào các loại BIP, quy trình làm việc, định dạng nộp đề xuất và nhiều nội dung khác.
Trong khi đó, BIP 002 chỉnh sửa một số hướng dẫn này, làm rõ các quy trình phê duyệt quan trọng và trả lời những câu hỏi phổ biến về BIPs. Đồng thời, nó cũng bổ sung các quy định về cấp phép BIP, phần bình luận và hướng dẫn định dạng tài liệu.
Cả hai BIP này đều là Process BIPs, yêu cầu cộng đồng đạt được sự đồng thuận. Cùng với nhau, chúng đã đặt nền móng cho sự phát triển liên tục của Bitcoin.
BIP 8 và 9
BIP 8 và BIP 9 đều là consensus (process) BIPs cho phép triển khai soft fork — tức các thay đổi tương thích ngược với giao thức Bitcoin. Mỗi soft fork đều là một thay đổi giao thức quan trọng mà đa số những người tham gia mạng lưới đồng ý. Nhờ đó, các thợ đào chỉ cần nâng cấp phần mềm của mình để tiếp tục đồng bộ với mạng lưới. BIP 8 và BIP 9 cung cấp các cơ chế tín hiệu (signaling) và kích hoạt (activation) cho những thay đổi soft fork này.
SegWit
Một trong những nâng cấp Bitcoin nổi tiếng nhất, SegWit, là kết quả của một loạt BIPs, cụ thể là BIP-91, BIP-141 và BIP-148. BIP-141 giới thiệu bản nâng cấp SegWit, trong khi BIP-148 kích hoạt soft fork để triển khai nó. Còn BIP-91 thì giảm ngưỡng đồng thuận xuống 80%, giúp SegWit được thông qua thành công. SegWit giúp mạng Bitcoin tăng khả năng mở rộng bằng cách giảm kích thước dữ liệu giao dịch. Khi lượng metadata giảm, các khối Bitcoin có thể chứa nhiều giao dịch hơn, từ đó tăng tốc độ xử lý tổng thể sau khi nâng cấp SegWit.
Ngoài ra, SegWit cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các mạng Layer 2 phổ biến của Bitcoin, chẳng hạn như Lightning Network.
Taproot
Taproot, bản nâng cấp mới nhất của giao thức Bitcoin, bao gồm ba BIP: BIP 340 (chữ ký Schnorr), BIP 341 (Taproot) và BIP 342 (Tapscript).
Với Taproot, giao thức Bitcoin trở nên thân thiện hơn với quyền riêng tư, đồng thời có thể hỗ trợ các đổi mới như Ordinals. Ý tưởng ban đầu của Taproot được đề xuất vào tháng 1 năm 2018 bởi lập trình viên Greg Maxwell. Sau đó, các nhà phát triển Bitcoin gồm Pieter Wuille, Tim Ruffing, A.J. Townes và Jonas Nick đã tham gia triển khai. Gần bốn năm sau khi ý tưởng ban đầu được đưa ra, Taproot cuối cùng đã được tích hợp vào mạng Bitcoin vào tháng 11 năm 2021.
Điều hướng trong mạng lưới Bitcoin
Trong khi mạng Bitcoin tiếp tục phát triển và thay đổi thông qua các BIP, hệ sinh thái Ledger vẫn luôn hỗ trợ bạn. Ứng dụng Ledger Wallet nhanh chóng thích nghi với các thay đổi lớn của Bitcoin. Ví dụ, Ledger Wallet hỗ trợ cả tài khoản SegWit và Native SegWit, giúp đảm bảo khả năng tương thích trong toàn bộ hệ sinh thái.
Ngoài ra, hệ sinh thái Ledger cũng cho phép bạn tự chạy một node Bitcoin đầy đủ (full node). Với tư cách là một người dùng crypto nâng cao, bạn có thể tận dụng tối đa Ledger Wallet trong khi vận hành node Bitcoin của riêng mình thông qua Ledger SatStack.
Nói ngắn gọn, bạn có thể trở thành một phần của quá trình đồng thuận và thậm chí nhận được phần thưởng khi tham gia. Để tìm hiểu thêm, hãy tham khảo bài viết hỗ trợ về cách chạy một Bitcoin node. Việc tương tác với mạng Bitcoin một cách an toàn thực ra khá đơn giản, miễn là bạn thực hiện đúng các biện pháp phòng ngừa. Để bảo vệ tài sản khi khám phá hệ sinh thái Bitcoin, bạn nên cân nhắc sử dụng ví phần cứng (hardware wallet).
Suy cho cùng, “không phải khóa của bạn thì không phải coin của bạn” (Not your keys, not your coins). Các thiết bị Ledger có sẵn tại DigiBit không chỉ giúp bảo vệ tài sản của bạn mà còn cho phép bạn toàn quyền kiểm soát tài sản và cách bạn quản lý chúng.
