Những ý chính:
Cross-chain và multichain, đây là hai thuật ngữ mà bạn chắc chắn sẽ gặp khi tham gia vào hệ sinh thái crypto. Nhưng liệu bạn đã thực sự hiểu rõ sự khác biệt giữa chúng?
Mỗi công nghệ này đều đóng góp những giá trị quan trọng cho không gian blockchain, tuy nhiên theo những cách khác nhau. Vì vậy, việc hiểu rõ chức năng cũng như giới hạn của từng loại là điều cần thiết nếu bạn muốn nắm bắt tương lai của crypto.
Vậy chính xác thì những thuật ngữ này có ý nghĩa gì và chúng tác động như thế nào đến toàn bộ hệ sinh thái blockchain? Trong bài viết này, DigiBit sẽ giúp bạn trả lời câu hỏi đó. Tuy nhiên, trước tiên, chúng ta cần nói về một khái niệm cực kỳ quan trọng trong ngành: interoperability (khả năng tương tác).
Khả năng tương tác (Interoperability) là gì?
Khả năng tương tác có nghĩa là các mạng lưới và dự án khác nhau có thể “giao tiếp” với nhau. Điều này cho phép người dùng chuyển dữ liệu và giá trị từ mạng này sang mạng khác một cách liền mạch.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, hầu hết blockchain vẫn được thiết kế như những hệ thống khép kín (silo), không có khả năng tương tác với nhau. Điều này dẫn đến một vấn đề lớn về hiệu quả hoạt động kém, đồng thời hạn chế sự đổi mới trong không gian này. Quan trọng hơn, nó giới hạn quyền tự do của người dùng trong việc sử dụng tài sản số của mình.
Yếu tố thiết yếu cho tài chính phi tập trung thực sự
Một ví dụ về khả năng tương tác trong tài chính truyền thống là khả năng chuyển tiền từ ngân hàng này sang ngân hàng khác. Mặc dù vẫn tồn tại phí và độ trễ, nhưng các hệ thống này không bị cô lập, mà có thể tương tác với nhau. Vì vậy, tiền của bạn không bị “kẹt” trong một ngân hàng duy nhất.
Trong không gian crypto, ta có thể áp dụng phép so sánh tương tự cho blockchain và nền tảng thay vì ngân hàng. Việc sở hữu tài sản (coin) trên một blockchain không đồng nghĩa với việc bạn có thể mang giá trị đó sang blockchain khác, bởi mỗi mạng sử dụng một “ngôn ngữ” riêng.
Điều này thể hiện rõ trong hệ thống DeFi hiện tại phần lớn được xây dựng trên Ethereum.
DeFi không thể trực tiếp tương tác với coin và token từ các blockchain khác. Điều này khiến các tài sản đó có ít lựa chọn hơn khi tham gia vào các dịch vụ tài chính phi tập trung, trừ khi bạn chuyển đổi chúng sang token dựa trên Ethereum. Kết quả là gì? Một hệ sinh thái DeFi mang tính tập trung tương đối, nơi một blockchain lớn chiếm ưu thế.
Yếu tố thiết yếu cho Metaverse phát triển
Sự phát triển nhanh chóng của Metaverse càng nhấn mạnh tầm quan trọng của khả năng tương tác. Giả sử bạn mua một bộ NFT thời trang, avatar hoặc phương tiện trong một nền tảng, và muốn mang nó sang một hệ sinh thái Metaverse khác. Điều này chỉ có thể xảy ra nếu các nền tảng và tài sản của bạn có thể tương tác với nhau.
Ngược lại, bạn sẽ bị giới hạn sử dụng tài sản số của mình chỉ trong các nền tảng sử dụng cùng một blockchain. Sự hạn chế này không phản ánh đúng khái niệm quyền sở hữu thực sự.
Vì vậy, khả năng tương tác không chỉ là một thuật ngữ kỹ thuật, mà còn liên quan trực tiếp đến chủ quyền tài sản số của bạn. Đây chính là lý do chúng ta cần khả năng tương tác giữa các mạng để người dùng có thể tự do khám phá nhiều nền tảng khác nhau, từ DeFi đến thế giới ảo, mà không bị khóa trong một hệ sinh thái duy nhất.
Công nghệ multichain và cross-chain là hai hướng phát triển chính nhằm giải quyết vấn đề này. Vậy hãy cùng tìm hiểu chi tiết từng khái niệm và ý nghĩa của chúng đối với bạn.
Multichain Networks
Về bản chất, multichain là mô hình trong đó một dự án sử dụng nhiều blockchain được thiết kế để có thể giao tiếp với nhau. Để làm được điều này, dự án cần tồn tại trên ít nhất hai blockchain cùng lúc. Bằng cách hoạt động trên nhiều blockchain, dự án cho phép giao tiếp và tương tác dễ dàng giữa các mạng. Nhờ đó, người dùng có thể sử dụng dự án trên nhiều hệ sinh thái khác nhau.
Multichain hoạt động như thế nào?
Cách tiếp cận multichain tạo ra một dạng “internet của các blockchain”, cho phép người dùng giao dịch trên nhiều chain cùng lúc mà không cần di chuyển tài sản giữa các mạng.
Điều này đạt được bằng cách chia kiến trúc blockchain thành nhiều lớp:
- Consensus layer (lớp đồng thuận): đảm bảo tính bảo mật cho toàn bộ hệ thống
- Application layer (lớp ứng dụng): có thể lập trình và tùy chỉnh
Lớp đồng thuận đóng vai trò nền tảng chung, giúp tất cả các blockchain trong hệ multichain duy trì bảo mật. Trong khi đó, lớp ứng dụng cho phép các blockchain riêng lẻ cùng tồn tại và tương tác tự do, dù mỗi chain là một hệ sinh thái độc lập. Cosmos là một ví dụ điển hình cho mô hình này, mở ra kỷ nguyên mới của interoperability mà vẫn đảm bảo tính bảo mật.
Cross-Chain Technology
Trong khi multichain đề cập đến các dự án tồn tại trên nhiều blockchain có chung hạ tầng bảo mật, thì cross-chain là công nghệ cho phép kết nối các blockchain hoàn toàn độc lập. Nói cách khác, nó hoạt động như một cầu nối blockchain (blockchain bridge).
Cross-chain hoạt động như thế nào?
Hãy tưởng tượng bạn muốn sử dụng dịch vụ DeFi nhưng chỉ có Bitcoin trong ví. Trong khi đó, phần lớn DeFi lại hoạt động trên Ethereum và Bitcoin không tương thích trực tiếp với hệ sinh thái này. Thông thường, bạn sẽ phải sử dụng sàn giao dịch để chuyển BTC sang token ERC-20 – một quá trình tốn phí, mất thời gian và phụ thuộc vào bên trung gian.
Tuy nhiên, blockchain bridge giúp loại bỏ nhu cầu sử dụng bên trung gian như sàn giao dịch. Nhờ đó, bạn có thể sử dụng trực tiếp Bitcoin trong hệ sinh thái Ethereum. Điều này không chỉ giúp người dùng kiểm soát tốt hơn tài sản của mình mà còn góp phần tăng tính phi tập trung cho toàn bộ hệ sinh thái.
Blockchain bridge hoạt động ra sao?
Blockchain bridge đóng vai trò như cầu nối còn thiếu giữa hai hệ sinh thái blockchain. Nó giúp việc chuyển thông tin, dữ liệu và token giữa các mạng trở nên dễ dàng hơn.
Cách hoạt động là: tài sản gốc của bạn sẽ được giữ trong một pool, và bạn sẽ nhận lại một lượng token tương đương, được gọi là wrapped asset tương thích với mạng đích thông qua smart contract. Nhờ đó, việc chuyển tài sản giữa các blockchain trở nên liền mạch và hiệu quả hơn.
Vì sao blockchain bridge dễ bị tấn công?
Mặc dù bridge giải quyết vấn đề khả năng tương tác, nhưng chúng cũng tồn tại những nhược điểm đáng kể. Các bridge ngày càng nổi tiếng vì dễ bị hack, điển hình là vụ tấn công Ronin Network Bridge Exploit vào tháng 3/2022, vụ hack lớn nhất trong lịch sử crypto.
Nguyên nhân khá rõ ràng, do phải giữ một lượng lớn tài sản trong pool, bridge tạo ra một điểm tập trung rủi ro. Điều này khiến chúng trở thành mục tiêu hấp dẫn cho hacker. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là bridge vô dụng. Chỉ là để tiếp tục phát huy giá trị, công nghệ này cần được cải tiến hơn nữa để giải quyết các vấn đề bảo mật. Quan điểm này cũng từng được chia sẻ bởi Vitalik Buterin từ trước cả sự kiện Ronin.
So sánh Multichain và Cross-chain
Tóm lại, công nghệ multichain tạo ra một mạng lưới blockchain có thể giao tiếp tự do, đồng thời vẫn đảm bảo bảo mật nhờ lớp nền chung. Trong khi đó, cross-chain sử dụng smart contract để tạo ra các phiên bản tài sản (wrapped assets) có thể tương tác trực tiếp với blockchain khác.
Tương lai của blockchain
Việc loại bỏ rào cản giữa các blockchain sẽ định hình tương lai của toàn ngành và quyết định mức độ phát triển của công nghệ này. Do đó, hiểu rõ các cách tiếp cận interoperability cũng như hạn chế của chúng là điều cực kỳ quan trọng nếu bạn muốn nắm bắt sâu về thị trường crypto. Giờ đây, khi đã hiểu các phương pháp phát triển interoperability, bạn có thể đưa ra quyết định sáng suốt hơn khi khám phá thế giới số.
