Hệ sinh thái Solana Program Library (SPL)

Chỉ đứng sau Ethereum về tổng giá trị bị khóa (TVL), Solana là một blockchain layer-1 hiệu năng cao, nổi tiếng với tốc độ xử lý giao dịch nhanh và chi phí thấp. Đáng chú ý, Solana cũng cho phép nhà phát triển tạo và triển khai token cũng như các ứng dụng phi tập trung (dApps) thông qua mã lập trình có khả năng tự thực thi, tương tự như smart contract trên Ethereum. 

Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi của Solana nằm ở việc mạng lưới này sử dụng Solana Program Library (SPL) để quản lý toàn bộ chương trình trên blockchain. Vậy SPL thực chất là gì, các chương trình trên Solana khác gì so với smart contract của Ethereum, và SPL token hoạt động ra sao? Trong bài viết này, Ledger Academy sẽ phân tích toàn diện mọi điều bạn cần biết về hệ sinh thái SPL.

Solana Program Library (SPL) là gì?

Nói một cách ngắn gọn, SPL là một tập hợp các chương trình định nghĩa cách token và giao thức vận hành trên blockchain Solana. Thư viện các chương trình được biên dịch sẵn này được tối ưu riêng cho Solana, cung cấp cho nhà phát triển một “bản thiết kế” rõ ràng để triển khai token và dApp, đồng thời đảm bảo các thành phần khác nhau trong mạng có thể phối hợp hoạt động một cách trơn tru. SPL áp dụng cách tiếp cận theo dạng “khối xây dựng”, cung cấp các thành phần có thể tái sử dụng, giúp nhà phát triển xây dựng ứng dụng tương thích với mạng lưới mà không cần phải viết lại mã phức tạp từ đầu.

Programs (Chương trình)

Programs là tập hợp các đoạn mã có thể được kích hoạt để thực thi một hành động cụ thể thông qua một giao dịch trên mạng. Trong hệ sinh thái Solana, có hai loại chương trình chính là native programs và on-chain programs. 

Native programs chịu trách nhiệm cho các chức năng cốt lõi của mạng lưới và do đó đóng vai trò thiết yếu trong blockchain Solana, bao gồm xử lý giao dịch, thực thi quy tắc mạng và tạo tài khoản mới. Trong khi đó, on-chain programs là các chương trình do người dùng viết và triển khai trực tiếp lên Solana, chẳng hạn như dApps, sàn giao dịch và token. Có thể xem on-chain programs tương tự như smart contract trên Ethereum, tuy nhiên điểm khác biệt quan trọng là Ethereum lưu trữ cả chương trình lẫn trạng thái của chúng trong smart contract, còn Solana sử dụng mô hình chương trình phi trạng thái, trong đó mã chương trình và dữ liệu được lưu trữ tách biệt trong các tài khoản riêng.

Accounts (Tài khoản)

Accounts là một dạng bản ghi trên blockchain Solana và được chia thành hai loại chính. Thứ nhất là executable accounts, dùng để lưu trữ mã chương trình bất biến. Thứ hai là non-executable accounts, dùng để lưu dữ liệu cho chương trình sử dụng, chẳng hạn như trạng thái, biến và tài sản. Dữ liệu trong account được quản lý bởi các native programs và được duy trì bởi các validator node, đổi lại là khoản phí “rent” được thanh toán bằng lamports, đơn vị nhỏ nhất của SOL. 

Một lợi thế lớn của mô hình stateless này là nó cho phép Solana triển khai hệ thống xử lý giao dịch song song mang tên Sealevel Parallel Runtime. Nhờ cơ chế xử lý song song, Solana có thể xử lý hàng nghìn giao dịch cùng lúc, qua đó đạt được thông lượng giao dịch mỗi giây (TPS) rất cao.

Chương trình SPL Token

SPL Token Program là tiêu chuẩn để tạo và triển khai token trên blockchain Solana, đồng thời cũng là on-chain program được sử dụng nhiều nhất trên mạng. Nhờ mô hình phi trạng thái của Solana, và khác với các tiêu chuẩn ERC trên Ethereum, SPL Token Program là một tiêu chuẩn chung, hỗ trợ cả token có thể thay thế (fungible) lẫn không thể thay thế (NFT). 

SPL token còn sở hữu nhiều đặc điểm nổi bật so với token trên Ethereum, bao gồm khả năng:

• atomic transfer cho phép gộp nhiều thao tác token trong một giao dịch duy nhất; 
• mô hình mỗi người nắm giữ token sẽ có một token account riêng, giúp việc theo dõi và quản lý token hiệu quả hơn so với cách Ethereum ghi số dư trực tiếp trong smart contract; 
• khả năng tùy chỉnh chức năng mint hoặc freeze, cho phép bên phát hành kiểm soát nguồn cung tốt hơn; 
• và đặc biệt, các giao dịch SPL được xử lý với tốc độ gốc của Solana lên đến 65.000 TPS, chi phí chỉ bằng một phần rất nhỏ của một cent và đạt trạng thái finality chỉ trong vài giây.

Các loại SPL Token

Nhờ tốc độ nhanh và chi phí thấp, hệ sinh thái SPL token đã bùng nổ mạnh mẽ, trở thành “mảnh đất lành” cho nhiều dự án và giao thức web3 sáng tạo trên Solana.

DeFi

Một trong những nhóm SPL token phổ biến nhất là các token gắn liền với các nền tảng tài chính phi tập trung (DeFi), đặc biệt là các sàn giao dịch phi tập trung (DEX). Các token này thường được sử dụng cho các chức năng như cung cấp thanh khoản, staking, lending và borrowing. Những SPL token DeFi nổi bật có thể kể đến token gốc của các DEX như Orca (ORCA), Raydium (RAY) và Jupiter (JUP).

Memecoin

Memecoin là các token kỹ thuật số mà giá trị và mức độ phổ biến đến từ văn hóa internet, yếu tố hài hước, sức mạnh cộng đồng và các xu hướng thời sự. Không giống như các cryptocurrency đóng vai trò tiện ích cho blockchain nền tảng, memecoin không có giá trị nội tại rõ ràng, mà chủ yếu mang tính đầu cơ và phụ thuộc vào sự ưa chuộng của cộng đồng trực tuyến, do đó có mức biến động rất cao. Lợi thế về tốc độ và chi phí của Solana đã biến mạng lưới này trở thành “ngôi nhà” lý tưởng cho các cộng đồng memecoin, nơi một token có thể được tạo ra, phát hành và trải qua cả chu kỳ tăng rồi giảm giá chỉ trong vài ngày, thậm chí vài giờ. Các memecoin nổi bật trên Solana bao gồm Bonk (BONK), dogwifhat (WIF) và Popcat (POPCAT).

DePIN

DePIN là viết tắt của Decentralized Physical Infrastructure Network, tức mạng lưới hạ tầng vật lý phi tập trung. Đây là các hệ thống được xây dựng trên blockchain, sử dụng công cụ phi tập trung để duy trì và vận hành hạ tầng vật lý ngoài đời thực, đồng thời dùng token để khuyến khích và thưởng cho người tham gia, từ đó thay thế các mô hình tập trung truyền thống. Ví dụ điển hình là Helium, nơi token HNT cho phép cá nhân triển khai và duy trì các hotspot internet riêng, tạo nên một mạng không dây phi tập trung với chi phí thấp hơn nhiều so với các hệ thống truyền thống. Các dự án DePIN nổi bật khác sử dụng SPL token còn có Hivemapper (HONEY), Nosana (NOS) và Grass (GRASS).

Có thể mua SPL Token ở đâu?

Sàn giao dịch phi tập trung (DEX)

Các DEX trên Solana như Jupiter hay Raydium cho phép bạn swap SOL sang bất kỳ memecoin hoặc SPL token nào được niêm yết. Tuy nhiên, để sử dụng DEX, bạn cần một ví Solana như Ledger Wallet, Phantom hoặc Solflare. Do các ví phần mềm này luôn kết nối internet, chúng có thể đối mặt với rủi ro từ malware hoặc các mối đe dọa trực tuyến nhằm vào private key. Vì vậy, bạn nên bảo mật ví phần mềm bằng cách kết hợp với thiết bị Ledger và phân tách tài sản hợp lý, đảm bảo rằng bạn không dùng cùng một ví để giao dịch token và lưu trữ tài sản giá trị cao.

Sàn giao dịch tập trung (CEX)

Một số SPL token có thể được mua thông qua các sàn giao dịch tập trung như Coinbase, Binance hay Crypto.com. Mặc dù CEX cho phép mua token bằng tiền pháp định, chúng cũng có những hạn chế nhất định. CEX toàn quyền quyết định danh sách token niêm yết, nên không phải SPL token nào cũng khả dụng. Ngoài ra, việc mua token trên CEX thường đồng nghĩa với việc bạn sử dụng ví lưu ký của sàn, tức là sàn nắm quyền kiểm soát tài sản của bạn. Bạn có thể rút token về ví tự lưu trữ sau khi mua, nhưng điều này sẽ phát sinh thêm phí.

Cách swap (hoán đổi) SPL Token bằng Ledger Wallet

Ledger Wallet là cổng giao dịch an toàn nhất để swap SPL token, kết hợp trải nghiệm thân thiện với mức bảo mật cao nhờ tài sản luôn được bảo vệ bởi thiết bị Ledger.

Trước khi bắt đầu, hãy đảm bảo thiết bị Ledger của bạn đã được cập nhật và cài đặt phiên bản mới nhất của ứng dụng Solana. Sau khi kết nối thiết bị, bạn thực hiện các bước sau:

1. Mở Ledger Wallet và chọn Swap trong menu bên trái hoặc trên tab Portfolio.
2. Chọn cặp tài sản muốn hoán đổi, hiện Ledger Wallet hỗ trợ hơn 130 SPL token phổ biến như USDC, BONK, RAY, JUP và PENGU
3. Xác nhận tài sản, chọn nhà cung cấp swap và tiếp tục với báo giá
4. Cuối cùng, mở ứng dụng exchange trên thiết bị Ledger để xác nhận giao dịch.

Luôn kiểm tra kỹ thông tin giao dịch hiển thị trên màn hình thiết bị Ledger trước khi xác nhận để tránh rủi ro lừa đảo, và nhờ Clear Signing, bạn có thể yên tâm rằng những gì hiển thị chính là những gì bạn ký. Để biết thêm thông tin, hãy tham khảo bài viết: Cách giao dịch token Solana SPL thông qua Ledger Wallet.

Ledger Wallet – Cách an toàn nhất để quản lý SPL Token

Dù có nhiều lựa chọn để mua và quản lý SPL token, việc sử dụng Ledger Wallet kết hợp với thiết bị Ledger mang lại môi trường an toàn nhất để khám phá hệ sinh thái SPL. Hàng trăm SPL token, từ stablecoin, token sàn cho đến memecoin, đều có thể được gửi, nhận và swap trực tiếp trong Ledger Wallet. Nếu bạn đã chờ đợi thời điểm thích hợp để bước vào hệ sinh thái SPL, thì đây chính là lúc.

Hãy tải Ledger Wallet và trải nghiệm Solana một cách liền mạch, được hậu thuẫn bởi giải pháp self-custody an toàn và đã được kiểm chứng của Ledger.