Private key (Khoá riêng tư) là gì?

Chào mừng bạn đến với chương thứ hai trong khóa học cấp tốc về crypto. Ở phần một, bạn đã tìm hiểu những kiến thức cơ bản về công nghệ blockchain, tiền mã hóa và Web3, còn phần này sẽ tập trung hoàn toàn vào ví. Nếu bạn đang nghĩ “Tôi nên bắt đầu như thế nào?”, thì bạn đã đến đúng nơi. Trong bài viết này, bạn sẽ tìm hiểu những kiến thức cơ bản về ví crypto và cách chúng hoạt động, bắt đầu với private key.

Mỗi địa chỉ blockchain đều có cả public key và private key, và việc quản lý chúng đúng cách là điều bắt buộc nếu bạn muốn lưu trữ crypto một cách chính xác. Quyền kiểm soát ví crypto thuộc về người nắm giữ private key. Trong khi đó, public key cho phép những người dùng khác tìm thấy địa chỉ của bạn và thực hiện giao dịch với bạn. Vì vậy, nếu muốn hiểu cách ví crypto hoạt động, bạn cần hiểu rõ từng loại khóa cũng như sự khác biệt giữa chúng. Nhưng trước tiên, chính xác private key là gì?

Giải thích về private key: Chúng thực sự là gì?

Mỗi địa chỉ blockchain được tạo ra cùng với hai loại thông tin có liên quan với nhau, đó là private key và public key. Những khóa này cho phép bạn kiểm soát lượng tiền mã hóa tương ứng với địa chỉ blockchain cụ thể đó, đồng thời nhận crypto từ những người khác. Để hiểu private key, điều quan trọng là bạn cũng phải hiểu mối quan hệ giữa nó và public key tương ứng.

Public key là gì?

Public key là thông tin công khai dùng để nhận crypto. Bất kỳ người dùng nào trên blockchain cũng có thể gửi tài sản đến địa chỉ của bạn bằng public key. Public key tương tự như số tài khoản ngân hàng, chẳng hạn như IBAN hoặc SWIFT. Bất kỳ ai cũng có thể sử dụng số tài khoản ngân hàng của bạn để gửi tiền cho bạn, nhưng họ không thể dùng nó để kiểm soát số tiền trong tài khoản. Tương tự, public key không cho phép người khác truy cập lượng crypto tại địa chỉ blockchain của bạn, nó chỉ được sử dụng để hỗ trợ việc nhận tài sản.

Private key là gì?

Private key cho phép người dùng truy cập và quản lý lượng crypto tại một địa chỉ cụ thể. Nếu public key giống như số tài khoản ngân hàng, thì private key có thể được hình dung gần giống mã PIN hoặc mật khẩu. Nó cho phép bạn truy cập vào địa chỉ blockchain và tài sản của mình. Trên thực tế, bất kỳ ai có quyền truy cập vào private key đều có thể kiểm soát và chi tiêu lượng tiền mã hóa tại địa chỉ đó. Vì vậy, việc giữ private key tránh xa những người không được phép truy cập là điều cực kỳ quan trọng.

Private key hoạt động như thế nào?

Công nghệ phía sau private key và public key khá phức tạp, nhưng nó thuộc một lĩnh vực mật mã học rộng hơn được gọi là Public Key Cryptography, viết tắt là PKC, hay mật mã khóa công khai. Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về chi tiết, bạn có thể đọc toàn bộ bài viết về Private Key và Public Key. Về cơ bản, công nghệ này sử dụng một khái niệm toán học được gọi là Trapdoor Function. Điều này có nghĩa phép toán rất dễ thực hiện theo một chiều nhưng gần như không thể đảo ngược, và đây là một trong những nền tảng mật mã quan trọng mà blockchain được xây dựng dựa trên.

Private key trông như thế nào?

Private key trên blockchain là một số được tạo ra ngẫu nhiên với kích thước rất lớn. Để đơn giản hóa việc biểu diễn, nó thường được hiển thị dưới dạng một chuỗi ký tự gồm chữ và số. Private key và public key của ví Bitcoin và Ethereum sử dụng mật mã đường cong elliptic cùng các thuật toán chữ ký số tương ứng. Hãy cùng xem private key có thể trông như thế nào trên những blockchain khác nhau:

• Ethereum: sử dụng private key được biểu diễn bằng 64 ký tự hệ thập lục phân.
  • Ví dụ: afdfd9c3d2095ef696594f6cedcae59e72dcd697e2a7521b1578140422a4f890
• Bitcoin: sử dụng một số 256 bit có thể được biểu diễn theo nhiều cách khác nhau.
  • Ví dụ: E9873D79C6D87DC0FB6A5778633389F4453213303DA61F20BD67FC233AA33262

Dù được biểu diễn theo cách nào, nếu bạn đang nhìn thấy private key của mình, hãy nhớ không lưu lại nó ở bất kỳ đâu trên Internet. Private key chính là chìa khóa dẫn đến tài sản của bạn và không một ai khác nên nhìn thấy nó.

Những mối đe dọa đối với private key

Crypto của bạn phụ thuộc vào mức độ an toàn của private key. Vì vậy, cách bạn quản lý private key có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với tài sản của mình. Có một vài yếu tố cần cân nhắc về vấn đề này. Nhưng trước tiên, bạn có thực sự đang kiểm soát private key của mình hay không?

Lưu ký

Khi bạn mua tiền mã hóa trên một sàn giao dịch tập trung, sàn là bên lưu ký private key và theo đó cũng nắm quyền kiểm soát đối với tài sản của bạn. Bạn không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tin tưởng nền tảng trong việc bảo vệ tài sản của mình. Với phương thức này, chính sàn giao dịch quản lý private key và chỉ cho phép bạn sử dụng một trong những ví do họ vận hành. Mặc dù phần lớn các sàn giao dịch crypto tuân theo những quy định và tiêu chuẩn nghiêm ngặt, họ không trao cho người dùng quyền kiểm soát hoàn toàn đối với tài sản. Trong thế giới tiền mã hóa có một câu nói nổi tiếng: “Not your keys, Not your coins (Không phải chìa khoá của bạn thì không phải coin của bạn)”. Điều này có nghĩa nếu bạn không nắm giữ private key, về mặt kỹ thuật bạn không có toàn quyền kiểm soát số coin đó. Một lựa chọn tốt hơn là sử dụng ví crypto cho phép tự lưu ký (self-custody). Cụ thể, ví không lưu ký cho phép bạn tự kiểm soát private key, qua đó trao cho bạn quyền sở hữu và kiểm soát trực tiếp đối với crypto của mình. Như vậy, bạn đã biết self-custody cho phép bạn quản lý crypto bên ngoài quyền kiểm soát của một tổ chức tập trung. Nhưng ví crypto còn phải đối mặt với những mối đe dọa nào khác?

Các cuộc tấn công mạng

Mối đe dọa lớn tiếp theo đối với bảo mật của bạn là các cuộc tấn công thông qua Internet. Một số ví crypto hoạt động dưới dạng phần mềm trên chính thiết bị mà bạn sử dụng để truy cập Internet, chẳng hạn như smartphone hoặc laptop. Điều này rất thuận tiện, nhưng vì private key được lưu hoặc quản lý trong môi trường phần mềm đó, một hacker có quyền truy cập vào laptop của bạn có thể tìm cách phát hiện và đọc private key. Khi private key đã bị lộ, bạn gần như không thể ngăn kẻ tấn công sử dụng nó. Private key của tài khoản cho phép người nắm giữ kiểm soát các tài sản tại địa chỉ tương ứng.

Cách giữ private key an toàn

Để hạn chế những loại rủi ro này, một lựa chọn là sử dụng thiết bị Ledger. Cụ thể, ví cứng là một thiết bị vật lý cho phép bạn quản lý tiền mã hóa trong khi giữ private key ngoại tuyến. Ví cứng giúp giảm nguy cơ bị tấn công trực tuyến vì private key được bảo vệ trong môi trường phần cứng tách biệt khỏi Internet. Thiết bị Ledger sử dụng chip Secure Element, một loại chip bảo mật chuyên dụng được thiết kế để bảo vệ dữ liệu nhạy cảm. Điều này giúp bảo vệ crypto không chỉ trước các mối đe dọa trực tuyến mà còn trước nhiều hình thức tấn công vật lý. Các thiết bị Ledger sử dụng công nghệ bảo mật chuyên dụng và tuân theo những nguyên tắc bảo mật nhằm giúp bảo vệ tài sản của người dùng.

Năm lựa chọn thiết bị ký được bài viết đề cập bao gồm Ledger Nano X, Ledger Nano S Plus, Ledger Nano Gen5, Ledger Flex và Ledger Stax. Sử dụng một thiết bị Ledger là một trong những bước giúp bảo vệ private key, điều đặc biệt quan trọng đối với bất kỳ người dùng crypto nào.

Mua hàng chính hãng

Các thiết bị ví lạnh Ledger luôn có mặt sẵn tại DigiBit – đại lý uỷ quyền của Ledger tại Việt Nam. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, bạn luôn có thể liên hệ với Team DigiBit để được hỗ trợ.