BRC-20 token là gì?

Bitcoin là blockchain đầu tiên và phổ biến nhất từng tồn tại. Mục đích chính của mạng lưới Bitcoin từ trước đến nay luôn là một hệ thống chuyển tiền ngang hàng (peer-to-peer) phi tập trung. Tuy nhiên, nó cũng thường được so sánh với vàng kỹ thuật số, mang đến cho người dùng crypto một kho lưu trữ giá trị an toàn. Nói ngắn gọn, Bitcoin mang lại cho người dùng khả năng trở thành ngân hàng của chính mình. Và đúng với mục đích ban đầu đó, phần lớn người dùng Bitcoin hài lòng với tính bảo mật của mạng lưới và không muốn sử dụng Bitcoin cho nhiều mục đích khác ngoài các giá trị cốt lõi này.

Trong khi đó, các blockchain khác lại tiếp tục phát triển. Ví dụ, token hóa tài sản trên các mạng khác đã dẫn đến nhiều đổi mới như DeFi và NFT. Với mức độ phổ biến của Bitcoin, một số người dùng bắt đầu mong muốn mạng lưới này có thêm nhiều khả năng hơn. Và điều đó cũng dễ hiểu: tại sao không mở rộng và thích nghi khi điều đó là khả thi? Chính vì vậy, bản nâng cấp Taproot cùng với sự ra đời sau đó của giao thức Bitcoin Ordinals đã mở ra một thế giới cơ hội hoàn toàn mới trên Bitcoin. Hiện nay, các tài sản thay thế đã trở thành một phong trào lớn. Những ý tưởng mới thu hút thêm nhiều đổi mới và giao thức BRC-20 là một trong những sáng kiến như vậy.

Nhưng chính xác thì token BRC-20 là gì? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết hơn.

BRC-20 token là gì?

Token BRC-20 là các tài sản Bitcoin có thể thay thế (fungible) được tạo ra thông qua giao thức thử nghiệm BRC-20. Nếu điều này nghe có vẻ khó hiểu, đừng lo! Nói một cách đơn giản, fungible token là các tài sản kỹ thuật số giống hệt nhau và có thể hoán đổi cho nhau.

Ví dụ, hãy tưởng tượng bạn có một đồng xu vật lý. Nếu bạn đổi đồng xu này với một đồng xu khác cùng loại, giá trị tài sản của bạn vẫn giữ nguyên, mặc dù đó không phải là cùng một đồng xu ban đầu. Đây chính là bản chất của tính thay thế (fungibility) – nghĩa là bạn có thể hoán đổi một tài sản với một phiên bản giống hệt của nó.

Thông thường, bạn sẽ bắt gặp các fungible token trong các ứng dụng phi tập trung (dApps). Tuy nhiên, mạng lưới Bitcoin không hỗ trợ các smart contract phức tạp để cho phép loại ứng dụng này. Do đó, Bitcoin phát triển chậm hơn trong việc xây dựng hệ sinh thái tài sản thay thế, ít nhất là cho đến khi giao thức Ordinals ra đời.

Để hiểu mối liên hệ giữa Ordinals và BRC-20, chúng ta cần quay lại từ đầu.

Lịch sử của BRC-20 token

Vào tháng 11 năm 2021, Bitcoin đã trải qua một bản cập nhật mang tên Taproot. Bản nâng cấp này tăng lượng dữ liệu có thể lưu trữ trong các block Bitcoin, từ đó mở ra cánh cửa cho nhiều khả năng mới. Trước đó đã có một số nỗ lực nhằm đưa nhiều dữ liệu hơn vào mạng Bitcoin, nhưng không có phương pháp tiêu chuẩn, và việc này cũng không phổ biến. Hai năm sau, vào tháng 1 năm 2023, Casey Rodarmor đã đưa giao thức Bitcoin Ordinals vào hoạt động. Về cơ bản, giao thức này cho phép mạng Bitcoin hỗ trợ thứ gì đó gần giống với NFT. Giao thức này giới thiệu một phương pháp khắc thông tin, chẳng hạn như hình ảnh hoặc văn bản lên từng Satoshi riêng lẻ (đơn vị nhỏ nhất của Bitcoin).

Điều thú vị về Satoshi (sats) là chúng có một hệ thống độ hiếm tích hợp sẵn. Mỗi sat được gán một “số serial” dựa trên thứ tự chúng được khai thác trên blockchain Bitcoin. Điều này tạo ra một số thứ tự cho từng satoshi, cho phép bạn theo dõi lịch sử của từng sat. Những satoshi được khai thác trong 1000 block đầu tiên, hoặc thậm chí được khai thác bởi người sáng lập Bitcoin Satoshi Nakamoto, có giá trị nội tại cao hơn. Vì Satoshi Nakamoto đã không hoạt động trong thời gian dài, những sat này cũng trở nên cực kỳ khan hiếm. Ngày nay, đã có một thị trường riêng dành cho các satoshi hiếm, chưa kể đến những sat có inscription (dữ liệu được khắc lên).

Điều này đã thu hút một nhóm người dùng hoàn toàn mới đến với mạng Bitcoin: các nhà sưu tầm. Nhanh chóng, mọi người đều muốn tạo ordinal inscription, và cộng đồng đã thử nghiệm giao thức này đến giới hạn của nó. Và đây chính là nơi giao thức BRC-20 xuất hiện. Nhà phát triển Bitcoin Domo (@domodata) đã sử dụng giao thức Ordinals làm nền tảng để xây dựng một giao thức token fungible mới: BRC-20. Bằng cách sử dụng Ordinals làm công nghệ nền tảng, BRC-20 cho phép phát hành các loại tiền tệ trên blockchain Bitcoin – blockchain đầu tiên và phổ biến nhất. Giao thức thử nghiệm này được ra mắt vào tháng 3 năm 2023, và kể từ đó đã đạt được sự quan tâm và thành công đáng kể.

Nhưng cơ chế hoạt động của nó chính xác là gì?

BRC-20 token hoạt động như thế nào?

Giao thức BRC-20 được xây dựng dựa trên công nghệ nền của giao thức Ordinals.

Ordinals giúp việc gắn dữ liệu bổ sung (như văn bản, hình ảnh hoặc âm thanh) vào một satoshi trở nên dễ dàng hơn nhiều. Điều này thực ra đã khả thi từ sau bản nâng cấp Taproot, nhưng trước đây việc thực hiện khá phức tạp đối với những người không có kỹ năng lập trình. Thông qua giao thức của Rodarmor, giờ đây người dùng có thể khắc satoshi với bất kỳ thông tin nào cần thiết một cách tương đối dễ dàng.

Token BRC-20 thực chất là các ordinal được khắc với thông tin tiêu chuẩn hóa cụ thể. Cụ thể hơn, token BRC-20 luôn được khắc với dữ liệu JSON (JavaScript Object Notation). Chính đoạn mã này mang lại chức năng bổ sung cho ordinal. Mặc dù tiêu chuẩn BRC-20 vẫn còn hạn chế, lượng mã nhỏ này cho phép bạn triển khai, mint và chuyển token trên mạng Bitcoin.

Rủi ro của giao thức BRC-20

Tất nhiên, giống như bất kỳ loại tài sản mới nào, token BRC-20 cũng đi kèm với một số thách thức.

Chi phí cao

Vì tiêu tốn nhiều năng lượng và không phải lúc nào cũng hiệu quả, nên việc khắc inscription, phân phối và quản lý tài sản BRC-20 có thể khá tốn kém.

Chức năng hạn chế so với các chain EVM

Nếu bạn đang tìm kiếm token có khả năng lập trình cao, BRC-20 có thể khá hạn chế về chức năng so với các token trên blockchain hỗ trợ EVM.

Tính thử nghiệm cao

Vì giao thức BRC-20 hoàn toàn mang tính thử nghiệm, các tài sản được tạo ra từ nó tiềm ẩn rủi ro cao và tương lai vẫn chưa chắc chắn.

Các token BRC-20 nổi bật

Giờ đây khi bạn đã hiểu cách chúng hoạt động, bạn có thể đang tự hỏi những token BRC-20 phổ biến hiện nay là gì.

Hiện tại, hai token BRC-20 được nắm giữ nhiều nhất là ORDI và WOJAK. Tuy nhiên, hãy lưu ý rằng phần lớn các token này được tạo ra cho mục đích thử nghiệm, giáo dục hoặc giải trí, và có thể không mang giá trị lâu dài.

ORDI

Token BRC-20 phổ biến nhất cho đến nay là ORDI, viết tắt của Ordinals.

Không nên nhầm lẫn ORDI với giao thức Bitcoin Ordinals – giao thức có cùng tên. ORDI là fungible token đầu tiên áp dụng tiêu chuẩn BRC-20, được tạo ra trong thí nghiệm của @domodata.

Hiện tại, token này đã được niêm yết trên nhiều sàn giao dịch lớn.

WOJAK

Chỉ cần nhìn vào tên, người dùng cũng có thể đoán rằng WOJAK là một memecoin.

Tên token này xuất phát từ meme internet “Wojak” (trong tiếng Ba Lan nghĩa là “người lính” hoặc “chiến binh”). Meme này là hình vẽ hoạt hình trắng đen đơn giản của một người đàn ông hói đầu với biểu cảm trầm tư.

Token này thuộc loại memecoin, và nếu muốn tìm hiểu thêm về loại tài sản này, bạn có thể tham khảo các bài viết giải thích về memecoin.

BRC-20 vs ERC-20 khác nhau như thế nào?

Nói đơn giản, đây là so sánh giữa một tài sản trên Bitcoin và một tài sản trên Ethereum. Nhưng tất nhiên, sự khác biệt còn nhiều hơn thế. Trước hết, token BRC-20 có nhiều hạn chế hơn so với token trên Ethereum. Nhiều blockchain có máy ảo (virtual machine) cho phép thực thi smart contract. Ví dụ, Ethereum và Solana sử dụng EVM (Ethereum Virtual Machine). Các máy ảo này có thể đọc và thực thi mã, cho phép tạo ra các tài sản phức tạp hơn và các điều kiện liên quan đến tài sản đó.

Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn là: Bitcoin không sử dụng máy ảo, điều này tạo ra nhiều hạn chế. Ví dụ token BRC-20 không có khả năng tương tác liên chuỗi (interoperability), khó chuyển sang các blockchain khác và Bitcoin không thể xử lý token phức tạp hoặc lưu trữ dữ liệu ngoài blockchain. Trong khi đó, Ethereum có thể sử dụng EVM để truy xuất dữ liệu lưu trên IPFS và các giao thức lưu trữ phi tập trung khác. Ngoài ra, vì Bitcoin sử dụng cơ chế đồng thuận Proof-of-Work, nên chậm hơn, tốn kém hơn và tiêu thụ nhiều năng lượng hơn Ethereum, vốn sử dụng Proof-of-Stake. Điều này có nghĩa là việc tạo token BRC-20 đòi hỏi nhiều thời gian, chi phí và tài nguyên hơn so với việc phát hành token ERC-20.

Tuy nhiên, chính cơ chế PoW này cũng giúp token trên Bitcoin an toàn và bất biến hơn so với token ERC-20.

BRC-20 vs Bitcoin Runes khác nhau như thế nào?

Năm 2024, Casey Rodarmor đã ra mắt giao thức Bitcoin Runes, một cách hiệu quả hơn để tạo tài sản fungible trên Bitcoin. Mặc dù Bitcoin Runes tương tự BRC-20, chúng hiệu quả hơn về dữ liệu và năng lượng, không tạo ra “junk UTXOs” và lưu trữ dữ liệu bất biến hơn. Một khác biệt nữa là khả năng tương thích: Bitcoin Runes tương thích với Lightning Network và không yêu cầu ví hỗ trợ Taproot.

Cách lưu trữ token BRC-20 an toàn

Để lưu trữ token BRC-20 an toàn, bạn cần ví Bitcoin lưu trữ private key ngoại tuyến và cho phép tương tác với các tài sản thử nghiệm này. Hiện tại điều này không phải lúc nào cũng dễ thực hiện, nhưng một cách tốt để quản lý BRC-20 an toàn là kết nối thiết bị Ledger với ví bên thứ ba hỗ trợ BRC-20.

Quản lý token BRC-20 với Ledger và Leather (Hiro)

Leather Wallet (trước đây là Hiro Wallet) là ví phần mềm Bitcoin hỗ trợ Bitcoin Ordinals và token BRC-20. Ngoài ra, ví này còn hỗ trợ Runes và Bitcoin Stamps, và cho phép kết nối với mạng layer-2 Stacks. Việc kết nối Ledger với Leather Wallet khá đơn giản, bạn chỉ cần làm theo hướng dẫn của DigiBit để bắt đầu.

Quản lý token BRC-20 với Ledger và Xverse

Xverse là một ví nóng Bitcoin phổ biến, tương thích với BRC-20 token và Ordinals. Ngoài ra, nó cũng cho phép quản lý rare sats và runes. Việc kết nối Ledger với Xverse cũng rất dễ, giúp bạn quản lý token BRC-20 với mức độ bảo mật cao hơn.

Tương lai của token trên Bitcoin

Mặc dù vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm, token BRC-20 đã tạo ra tác động đáng kể đối với mạng Bitcoin và thị trường DeFi nói chung.

Ngày càng có nhiều token BRC-20 xuất hiện, nhưng giao thức này không còn là tiêu chuẩn duy nhất cho token fungible trên Bitcoin. Năm 2023, giao thức Stamps ra đời cùng với biến thể fungible của nó là SRC-20. Sau đó, vào năm 2024, Casey Rodarmor tiếp tục ra mắt Bitcoin Runes, một giao thức token fungible tối ưu hơn. Nói ngắn gọn, hiện nay đã có nhiều giao thức khác nhau sử dụng Bitcoin để tạo tài sản thay thế.

Vì vậy, trước khi tham gia vào BRC-20, hãy tìm hiểu kỹ càng. Ledger có thể bảo vệ private key của bạn khỏi việc bị lộ trên internet, nhưng không thể ngăn bạn quản lý ordinals sai cách. Việc vô tình gửi nhầm token BRC-20 hoàn toàn có thể xảy ra, vì vậy trước khi bắt đầu, bạn nên tham khảo các hướng dẫn quản lý ordinals. Nếu bạn quyết định thử nghiệm với giao thức mới này, hãy luôn thận trọng. Chỉ khi đó bạn mới có thể tương tác với các tài sản thử nghiệm một cách tự tin.