Tự lưu ký tài sản: Làm thế nào để trở thành ngân hàng của chính mình

Nhiều người lưu trữ crypto trong ví của các sàn giao dịch. Không thể phủ nhận rằng chúng rất tiện lợi: bạn có thể dễ dàng xem số dư, giao dịch, giao dịch tiền mã hóa từ bất kỳ thiết bị nào có kết nối Internet, bằng số tiền hoặc tài sản đang được lưu giữ trên sàn đó. Tuy nhiên, sự tiện lợi này đi kèm với một điều kiện quan trọng. Ví trên sàn giao dịch nhìn chung là ví custodial. Điều này có nghĩa là bạn không sở hữu hoặc kiểm soát trực tiếp private key của ví và tài sản bên trong đó. Chính sàn giao dịch mới là bên giữ private key.

Hãy nhớ nguyên tắc: Not your keys, not your coins, tức “Không giữ khóa riêng, không thực sự kiểm soát coin”. Việc không có quyền kiểm soát thực sự đối với tài sản có thể dẫn đến những hệ quả đáng kể. Ví dụ, giả sử sàn giao dịch phá sản, tài sản của bạn cũng có thể bị ảnh hưởng theo. Ngoài ra, do ví trên sàn luôn kết nối Internet, chúng cũng trở thành mục tiêu hấp dẫn đối với hacker và những đối tượng tấn công. Vì vậy, khi sử dụng loại ví này, bạn đang đặt niềm tin vào khả năng bảo mật của một bên thứ ba. Xét về bản chất, điều này khá giống với việc sử dụng ngân hàng. Trong khi đó, một trong những mục tiêu cốt lõi của crypto là giảm sự phụ thuộc vào bên thứ ba. Vì vậy, việc lưu giữ toàn bộ tài sản trên sàn giao dịch có thể phần nào đi ngược lại triết lý đó.

Đúng như tên gọi, desktop wallet là loại ví được cài đặt và sử dụng trên máy tính cá nhân. Tương tự, mobile wallet là ví hoạt động trên điện thoại. Điểm tích cực là với loại ví non-custodial, tài sản của bạn được kiểm soát thông qua private key do chính bạn quản lý. Tuy nhiên, do máy tính hoặc điện thoại thường xuyên kết nối Internet, ví vẫn có thể chịu ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công trực tuyến, phần mềm độc hại hoặc malware có khả năng tìm kiếm dữ liệu nhạy cảm như private key trên thiết bị. Vì vậy, mặc dù loại ví này cho phép bạn thực sự kiểm soát tài sản của mình, tài sản vẫn có thể phải đối mặt với những mối đe dọa trong môi trường kỹ thuật số.

Có thể hình dung loại ví này giống một thiết bị USB có nhiệm vụ bảo vệ private key của bạn. Ví cứng thực tế phức tạp hơn một chiếc USB thông thường, nhưng những thiết bị nhỏ này cho phép bạn dễ dàng truy cập và quản lý tài sản của mình trên blockchain. Ví cứng kết hợp sự tiện lợi của ví nóng với những lợi ích bảo mật của ví lạnh. Chẳng hạn, đối với Ledger Nano, các thao tác ký giao dịch được thực hiện ngay bên trong thiết bị. Điều này có nghĩa là mặc dù bạn có thể dễ dàng sử dụng private key để xác nhận giao dịch, private key không cần rời khỏi thiết bị và không trực tiếp bị đưa ra môi trường Internet.

Đây là một điểm rất quan trọng đối với người mới: khi bạn kết nối Ledger với máy tính để gửi Bitcoin hoặc token, private key không được gửi sang máy tính. Thiết bị sử dụng private key bên trong môi trường bảo mật để ký giao dịch, sau đó chỉ đưa dữ liệu giao dịch đã được ký ra ngoài. Sử dụng loại ví này cũng giúp tránh những vấn đề liên quan đến việc phải sử dụng trực tiếp một bản sao private key được viết hoặc in ra giấy, bởi cách làm đó có thể khiến khóa bị lộ mỗi khi bạn cần truy cập tài sản. Thay vào đó, giao dịch có thể được xác nhận chỉ bằng một vài thao tác trên thiết bị mà private key không cần phải rời khỏi ví.

Điều gì xảy ra nếu bạn làm mất thiết bị? Không sao cả. Hãy nhớ rằng tài sản của bạn không thực sự nằm bên trong chiếc ví, chúng được ghi nhận trên blockchain. Vì vậy, nếu mất thiết bị, bạn vẫn có thể khôi phục quyền truy cập vào toàn bộ tài sản bằng cách nhập cụm khôi phuc bí mật trên một thiết bị mới. Cụm từ khôi phục hoặc seed phrase, thường gồm một chuỗi 12, 18 hoặc 24 từ tùy loại ví. Đây là thông tin cực kỳ quan trọng vì nó cho phép khôi phục quyền kiểm soát ví. Ai có cụm từ khôi phục thì về cơ bản có khả năng khôi phục và kiểm soát tài sản tương ứng. Bản thân Ledger Nano được bảo vệ bằng mã PIN do bạn thiết lập, với độ dài lên đến 8 chữ số đối với những thiết bị được đề cập trong bài viết. Điều này có nghĩa là ngay cả khi bạn làm mất thiết bị, người nhặt được cũng không thể đơn giản sử dụng nó để truy cập tài khoản của bạn nếu không biết mã PIN. Ngoài ra, việc quản lý tài sản hằng ngày cũng trở nên thuận tiện hơn với giao diện Ledger Wallet, nơi cho phép bạn theo dõi nhiều loại coin và tài sản tại cùng một nơi.

Trở thành ngân hàng của chính mình: Những điều cần thiết khác

Chúng tôi hiểu điều đó. Tự lưu ký có thể khiến nhiều người cảm thấy lo lắng. Chỉ một thao tác sai trong một số tình huống cũng có thể khiến bạn mất quyền truy cập vào tài sản và không có tổ chức trung tâm nào để gọi điện yêu cầu khôi phục. Tuy nhiên, những thiết bị như Ledger được thiết kế nhằm giảm thiểu một phần những rủi ro đó, từ đó giúp bạn tự tin hơn khi khám phá thế giới crypto. Dưới đây là một số lời khuyên giúp giảm thiểu rủi ro hơn nữa.

Một trong những cách đơn giản để hạn chế nguy cơ bị đánh cắp crypto là không công khai cho người khác biết bạn đang sở hữu bao nhiêu tài sản. Nếu không ai biết bạn có crypto, khả năng bạn trở thành mục tiêu của những kẻ muốn đánh cắp tài sản cũng sẽ thấp hơn. Điều này đặc biệt quan trọng bởi rủi ro trong crypto không chỉ đến từ hacker trên Internet. Người sở hữu lượng tài sản lớn còn có thể trở thành mục tiêu của lừa đảo, social engineering (tức thao túng tâm lý) hoặc thậm chí các mối đe dọa trong đời thực.

Đối với cụm từ khôi phục cực kỳ quan trọng, không có khái niệm “bảo vệ quá mức”. Như chúng ta đã biết, seed phrase cần được chính bạn ghi lại và bảo quản để đảm bảo khả năng khôi phục quyền truy cập vào tài khoản. Tuy nhiên, nếu chỉ ghi trên giấy, hỏa hoạn hoặc ngập nước có thể phá hủy bản sao đó. Tin tốt là hiện nay đã có nhiều công cụ được thiết kế nhằm giúp cụm từ khôi phục chống chịu tốt hơn trước các tác động vật lý.

Ví dụ, Billfodl là một giải pháp sao lưu bằng thép có khả năng chống chịu tốt hơn với nước, nhiệt độ cao và các điều kiện môi trường khắc nghiệt, qua đó giúp bảo vệ cụm từ sao lưu trước nguy cơ hư hỏng. Những công cụ như vậy có thể kết hợp với Ledger Nano để tạo ra một hệ thống bảo vệ crypto có khả năng chống chịu tốt hơn trước nhiều loại rủi ro. Điều quan trọng nhất là cụm từ khôi phục phải được giữ ngoại tuyến và tuyệt đối không chia sẻ với người khác. Bạn không nên nhập cụm từ này vào website, gửi qua email, lưu trong ảnh chụp màn hình hoặc cung cấp cho bất kỳ ai tự xưng là nhân viên hỗ trợ.

Làm mất hoặc làm hỏng ví cứng không đồng nghĩa với việc bạn mất crypto. Hãy nhớ rằng tài sản được ghi nhận trên blockchain. Nhiều người lựa chọn thiết lập cùng một seed phrase trên hai thiết bị phần cứng. Nhờ đó, nếu một thiết bị bị mất hoặc hư hỏng, họ vẫn có thể sử dụng thiết bị còn lại để truy cập địa chỉ và tài sản trên blockchain. Có thể hình dung hai thiết bị này giống như hai chiếc chìa khóa khác nhau được tạo từ cùng một “khuôn”. Cả hai đều có thể cho phép bạn kiểm soát cùng một ví, bởi chúng được khôi phục từ cùng một cụm từ khôi phục.