DAI là gì?

Các loại tiền mã hóa như BTC, ETH, SOL… thường bị chi phối bởi các yếu tố thị trường như cung và cầu. Điều này có nghĩa là giá của chúng biến động mạnh, thậm chí có thể tăng hoặc giảm nhiều lần chỉ trong một ngày. Ngược lại, DAI duy trì mức giá ổn định, điều này giúp nó phù hợp với nhiều mục đích sử dụng khác nhau.

Các ngân hàng thường cung cấp lãi suất thấp, thậm chí âm, cho các khoản tiền gửi tiết kiệm. Điều đó, cộng với lạm phát, khiến việc lưu trữ tiền pháp định trong ngân hàng có thể khiến bạn tốn kém hơn bạn nghĩ. Nếu bạn sử dụng ví non-custodial (ví tự quản lý) để quản lý DAI của mình, bạn có thể yên tâm rằng việc lưu trữ tài sản của mình sẽ không phát sinh chi phí. Hơn nữa, không ai có thể thu hồi quyền truy cập của bạn đối với tài sản đó — chỉ bạn mới kiểm soát ví của mình. Vì vậy, DAI có thể được xem là một giải pháp thay thế cho tiền pháp định: giá trị của nó ổn định giống như số tiền trong tài khoản ngân hàng, nhưng nó tồn tại trên blockchain, vốn an toàn hơn và không cần sự cho phép của bất kỳ bên trung gian nào.

Với tư cách là một token ERC-20, DAI có khả năng tương thích (interoperable) với vô số ứng dụng, giao thức và nền tảng blockchain. Điều này mang lại cho bạn một cách đơn giản để chi tiêu tiền pháp định trên blockchain (fiat on-chain). Vì DAI có thể hoạt động trên bất kỳ blockchain nào tương thích với EVM, điều đó cũng có nghĩa là bạn có thể sử dụng nó để thanh toán cho các mặt hàng hàng ngày, bằng cách lựa chọn một mạng lưới có phí gas rẻ hơn nhiều so với Ethereum mainnet. Nhờ vậy, DAI trở nên dễ tiếp cận và thuận tiện cho các giao dịch mua sắm hàng ngày, chẳng hạn như mua vật phẩm trong game, thanh toán trực tuyến, hoặc thậm chí mua các sản phẩm trong thế giới thực, như mua một chiếc bánh croissant hoặc một tách cà phê tại quán café gần nhà.

Stablecoin đóng vai trò rất quan trọng trong hệ sinh thái crypto, vì chúng cung cấp một cách đáng tin cậy để người tham gia thị trường chốt lời (take profits). Ví dụ, các trader tiền mã hóa thường sử dụng stablecoin để chốt lợi nhuận trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh. Tương tự như vậy, các nghệ sĩ crypto và nhà cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực blockchain cũng thường xuyên chuyển đổi thu nhập của mình sang stablecoin, nhằm đảm bảo rằng thành quả lao động của họ không bị ảnh hưởng bởi sự biến động của thị trường crypto. Nói ngắn gọn, các stablecoin như DAI cho phép người dùng hiện thực hóa lợi nhuận mà không cần phải off-ramp. Cụ thể hơn, điều đó có nghĩa là lợi nhuận kiếm được trên blockchain không nhất thiết phải đi qua ngân hàng hoặc rời khỏi mạng lưới blockchain. Một nhà sáng tạo nội dung hoặc trader hoàn toàn có thể chốt lời mà không cần phải thực hiện các giao dịch chuyển tiền phức tạp giữa on-chain và off-chain.

Việc phát hành (mint) và hủy (burn) DAI phụ thuộc vào tài khoản Vault và Keeper. Cụ thể, tài khoản Vault được sử dụng để gửi tài sản thế chấp. Sau khi bạn nạp ETH hoặc một tài sản được hỗ trợ khác vào Vault, bạn sẽ nhận được lượng DAI mới được phát hành. Sau đó, khi bạn trả lại khoản vay, bạn sẽ nhận lại tài sản thế chấp của mình, đồng thời lượng DAI đã được phát hành trước đó sẽ bị hủy (burn). Toàn bộ quá trình này được điều khiển bởi smart contract, vì vậy không cần bất kỳ trung gian nào.

Nếu giá trị của tài khoản Vault giảm xuống thấp hơn giá trị DAI đã phát hành, Vault đó sẽ bị thanh lý (liquidated). Để xử lý quá trình này, DAI sử dụng tài khoản Keeper. Nói một cách đơn giản, các Keeper sẽ cung cấp thanh khoản để thanh toán các Vault bị thiếu tài sản thế chấp, từ đó giữ cho nguồn cung DAI trên thị trường luôn ổn định.

Stability Fee hoạt động tương tự như lãi suất của một khoản vay, và chỉ được tính khi bạn hoàn trả DAI để nhận lại tài sản thế chấp, dù đó là ETH hay BAT. Mức phí này được xác định tại thời điểm DAI được phát hành, và có thể thay đổi tùy theo cung và cầu trên thị trường. Nếu nguồn cung lớn hơn nhu cầu, phí ổn định sẽ tăng lên, và ngược lại. Cơ chế này giúp giảm áp lực bán trên thị trường, từ đó giữ cho giá của đồng coin luôn ổn định.

Cơ chế cuối cùng giúp duy trì sự ổn định của DAI là DAI Savings Rate (DSR). Cơ chế này hoạt động tương tự như một tài khoản tiết kiệm ngân hàng, nhưng khác với ngân hàng truyền thống, các hợp đồng này vận hành mà không cần bất kỳ tổ chức trung gian tập trung nào. Nếu bạn khóa DAI của mình vào hợp đồng DSR, bạn sẽ tự động nhận được lãi suất ổn định. Ví dụ, nếu bạn gửi 100 DAI vào hợp đồng DSR trong vòng một năm và lãi suất DSR là 3,3%, bạn sẽ nhận thêm 3,3 DAI vào tài khoản khi mở khóa tài sản của mình. Bản thân mức lãi suất này được kiểm soát bởi MakerDAO, tổ chức tự trị phi tập trung quản lý đồng tiền này. Sau đó, nguồn lãi suất được tài trợ từ phí ổn định.

DAI là một trong những stablecoin ổn định nhất, nhờ cơ chế đa tài sản thế chấp (multi-collateral) và mô hình thuật toán lai (hybrid algorithmic). Nó không chỉ dựa vào tài sản dự trữ, mà còn có các cơ chế được lập trình sẵn để duy trì giá trị. Ngoài việc giảm chi phí chuyển tiền quốc tế, những người sống trong các nền kinh tế bất ổn hoặc yếu kém cũng có thể sử dụng DAI để lưu trữ tài sản của mình một cách an toàn dưới dạng tiền tệ tương đương USD, mà không cần mở tài khoản ngân hàng ở nước ngoài.

Điều này giúp bảo vệ sức mua của họ trước siêu lạm phát hoặc sự mất giá của đồng tiền địa phương. Hơn nữa, vì bạn có thể lưu trữ DAI trong các ví tiền mã hóa được mã hóa và bảo mật, nên tài sản của bạn ít có nguy cơ bị đánh cắp hơn. Điều này đặc biệt đúng khi sử dụng ví phần cứng (hardware wallet), vốn cung cấp mức độ bảo mật cao trước các cuộc tấn công hack và gian lận.

DAI là token ERC-20, do đó hoạt động với bất kỳ dApp, ví, giao thức hoặc nền tảng nào dựa trên Ethereum. Mức độ tương thích cao này gần như chưa từng có trong lĩnh vực crypto và stablecoin, khiến DAI trở nên rất đặc biệt. Khả năng tương thích rộng rãi này cũng giúp DAI dễ dàng được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau, từ đó thúc đẩy đổi mới và tương tác của người dùng trong nhiều lĩnh vực.

Theo cách này, DAI cũng thúc đẩy sự bao trùm tài chính (financial inclusion), bởi mọi người trên khắp thế giới đều có thể sử dụng stablecoin này cho nhu cầu và mục tiêu tài chính của mình. Nhờ đó, họ không còn phải phụ thuộc vào các trung gian tài chính tốn kém, hay mất nhiều công sức chỉ để cố gắng mở một tài khoản tại ngân hàng địa phương.

DAI được bảo chứng bởi các loại tiền mã hóa có biến động giá mạnh, chẳng hạn như ETH, BAT và WBTC. Điều này có nghĩa là DAI phụ thuộc phần nào vào sức khỏe của thị trường crypto. Nếu ETH hoặc WBTC giảm giá mạnh, giá trị tài sản bảo chứng của DAI cũng sẽ giảm, từ đó làm suy yếu mức bảo chứng và có thể khiến giá của DAI mất neo (depeg).

Để giảm thiểu các rủi ro này, DAI áp dụng một mô hình thuật toán lai khá mạnh mẽ, trong đó các cơ chế ổn định được thiết kế để giảm thiểu tác động của các cú sụt giảm lớn, chẳng hạn như thế chấp vượt mức và phí ổn định. Ngoài ra, việc đa dạng hóa tài sản thế chấp cũng giúp giảm thiểu tác động nếu một trong các tài sản bảo chứng gặp sự cố.

Một phần đáng kể tài sản bảo chứng của DAI là USDC, một stablecoin tập trung. USDC hiện là một trong những stablecoin phổ biến nhất, nhưng không giống DAI, nó được quản lý và phát hành bởi tổ chức tập trung Circle. Điều này có nghĩa là bạn phải tin tưởng rằng Circle sẽ không phá sản hoặc quản lý sai các khoản dự trữ. Thực tế, USDC có một cơ chế “cửa hậu” cho phép Circle đóng băng tài khoản và thu hồi các khoản tiền bị đánh cắp. Mặc dù điều này hữu ích trong việc chống lại các hoạt động tội phạm trên blockchain, nhưng nó cũng có nghĩa là DAI phần nào phụ thuộc vào việc Circle hành động hiệu quả và thiện chí. Nếu Circle quản lý USDC không tốt, điều đó cũng sẽ ảnh hưởng đến giá của DAI.

Vì DAI phần lớn được bảo chứng bằng USDC, nên cần lưu ý rằng USDC lại được bảo chứng bằng các khoản dự trữ do Circle kiểm soát. Circle lưu trữ các khoản dự trữ này trong các tổ chức tài chính tập trung, tức là các ngân hàng. Điều này tạo ra rủi ro đối tác, bởi nếu một hoặc nhiều ngân hàng đó gặp sự cố, giá của USDC cũng sẽ bị ảnh hưởng. Và đáng tiếc là mỗi khi USDC mất neo giá (depeg), DAI cũng sẽ mất neo theo. Thực tế, điều này đã xảy ra vào tháng 3 năm 2023, khi Silicon Valley Bank (SVB) sụp đổ. USDC đã gửi 3,3 tỷ USD tại SVB, và hậu quả là cả USDC và DAI đều mất neo khoảng 13%, giảm xuống dưới mức 1 USD.