Sàn giao dịch phi tập trung (DEX) là gì?

Khi muốn giao dịch tiền mã hóa, thông thường bạn sẽ cần sử dụng một sàn giao dịch để thực hiện điều đó. Tuy nhiên, bạn có biết rằng thực tế tồn tại hai loại sàn giao dịch hay không?

Một là sàn giao dịch tập trung là nơi bạn không thực sự có toàn quyền kiểm soát tài sản crypto của mình. Loại còn lại là sàn giao dịch phi tập trung, còn được gọi là DEX. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu kỹ hơn DEX là gì và nó mang lại những giá trị gì cho người dùng. Bạn đang muốn bắt đầu hành trình khám phá thế giới đầy hấp dẫn của tiền điện tử? Rất có thể, bạn sẽ sử dụng một sàn giao dịch crypto để giao dịch Bitcoin đầu tiên hoặc bất kỳ loại crypto nào mà mình lựa chọn.

Sau đó, sàn giao dịch crypto này vẫn sẽ tiếp tục hữu ích đối với bạn, bởi bạn có thể giao dịch một tài sản kỹ thuật số lấy tài sản khác tại đây. Ví dụ, bạn có thể swap Ethereum sang XRP nếu muốn.

Tuy nhiên, bạn có biết rằng lượng crypto bạn lưu trữ trên sàn giao dịch thực tế không nằm dưới sự kiểm soát của bạn hay không? Bạn không thể hoàn toàn làm bất cứ điều gì mình muốn với tài sản crypto của chính mình. Sàn giao dịch đang nắm giữ một dữ liệu cực kỳ quan trọng: Private key của bạn.

Bạn còn nhớ câu nói nổi tiếng trong giới crypto “Not your keys, not your coins” chứ? Vì sàn giao dịch giữ private key của bạn, nên họ mới là bên sở hữu và kiểm soát tài sản crypto đó.

Giờ hãy tưởng tượng nếu nền tảng của sàn giao dịch gặp sự cố bảo mật.

Trong nhiều năm qua, chúng ta đã chứng kiến không ít sàn giao dịch bị hack với thiệt hại lên tới hàng trăm triệu USD. Một phần nguyên nhân nằm ở việc các sàn này mang tính tập trung: tồn tại một nơi duy nhất lưu trữ khối tài sản crypto khổng lồ và đó chính là mục tiêu lý tưởng cho hacker.

Đó cũng chính là lúc các sàn giao dịch phi tập trung xuất hiện.

Sàn giao dịch phi tập trung (DEX) là gì?

Sàn giao dịch phi tập trung hay gọi tắt là DEX, là một sàn giao dịch nơi CHÍNH BẠN nắm giữ private key của mình. Bạn còn nhớ private key mà chúng ta vừa đề cập trước đó chứ? Khi sử dụng DEX, bạn thực sự sở hữu private key đó. Điều này đồng nghĩa bạn luôn duy trì toàn quyền kiểm soát tài sản crypto của mình, đồng thời chính bạn là người quyết định cách thức bảo mật tài sản. Ngoài ra, vấn đề “điểm lỗi duy nhất trong hệ thống (single point of failure)” mà chúng ta đã đề cập ở các sàn giao dịch thông thường cũng không còn tồn tại ở DEX. DEX không có một điểm lưu trữ tập trung duy nhất. Mỗi người dùng tự quản lý private key của riêng mình, vì vậy toàn bộ tài sản được phân tán hoàn toàn. Đây chính là bản chất của tính phi tập trung. Tuy nhiên, DEX cũng không cung cấp hoàn toàn giống các dịch vụ của sàn tập trung. Hãy cùng tìm hiểu sâu hơn.

DEX được sử dụng để làm gì?

Hãy bắt đầu với phần quan trọng nhất: Làm thế nào bạn có thể giữ private key nhưng vẫn giao dịch tiền mã hóa sang một loại tài sản khác? Với các sàn giao dịch crypto tập trung, trước đây bạn cần tạo tài khoản để đăng nhập và sử dụng dịch vụ. Trong khi đó, với DEX, private key chính là thông tin đăng nhập của bạn. Ngay khi kết nối với DEX thông qua private key, bạn sẽ lập tức nhìn thấy số dư crypto của mình. Đồng thời, bạn cũng không cần cung cấp bất kỳ thông tin cá nhân nào, điều này đặc biệt phù hợp với những người coi trọng quyền riêng tư. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa DEX không tồn tại những thách thức riêng. Hãy cùng điểm qua những ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng sàn giao dịch phi tập trung.

Ưu điểm của sàn giao dịch phi tập trung

Có lẽ bạn đã biết rằng các sàn giao dịch crypto truyền thống sẽ thay mặt bạn xử lý việc trao đổi từ loại tài sản số này sang loại khác. Vậy DEX khác ở điểm nào? Trên thực tế, DEX không trực tiếp xử lý giao dịch trao đổi: toàn bộ hoạt động diễn ra hoàn toàn theo mô hình peer-to-peer. Điều này có nghĩa nền tảng chỉ đóng vai trò hỗ trợ bạn giao dịch trực tiếp với người khác, thay vì chính nền tảng tham gia vào quá trình giao dịch. Nghe có vẻ tuyệt vời, nhưng điều đó mang lại gì cho bạn?

Có hai lợi ích lớn:

1. Bạn không cần phải đặt niềm tin vào bất kỳ bên trung gian nào để giao dịch diễn ra.
2. Phí giao dịch thường thấp hơn so với sàn giao dịch thông thường.

Cuối cùng, hãy nói về vấn đề bảo mật. DEX mang tính phi tập trung, đồng nghĩa mỗi cá nhân tự bảo vệ tài sản crypto của chính mình. Bạn không cần giao phó việc bảo mật tài sản cho bất kỳ ai khác, bạn hoàn toàn kiểm soát nó. Đây vừa là một lợi thế lớn…nhưng cũng có thể trở thành rủi ro nếu bạn không nghiêm túc với trách nhiệm đó.

Rủi ro của sàn giao dịch phi tập trung

Sau khi đọc đến đây, có lẽ bạn đang nghĩ rằng mình muốn bắt đầu hành trình crypto thông qua DEX, đúng không? Tuy nhiên… điều đó thực tế lại không dễ dàng như vậy. DEX là một công cụ tuyệt vời dành cho giao dịch. Nhưng mặt khác, nó không cho phép bạn trực tiếp mua tiền mã hóa bằng tiền pháp định ngay trên nền tảng. Có thể bạn sẽ thấy tính năng mua crypto trên giao diện của DEX, nhưng đó thực chất là dịch vụ bên thứ ba – không phải tính năng nội bộ của DEX.

Các sàn giao dịch phi tập trung chỉ cung cấp khả năng giao dịch tài sản crypto, chứ không hỗ trợ mua crypto bằng Euro hay Đô la Mỹ. Việc tự chịu trách nhiệm bảo mật private key có thể là một điều tuyệt vời, nhưng điều đó cũng đồng nghĩa bạn hoàn toàn chịu trách nhiệm cho mọi rủi ro liên quan. Một vấn đề phổ biến khi sử dụng DEX là phần lớn phương thức truy cập yêu cầu bạn nhập private key trên máy tính hoặc smartphone.

Điều này khiến private key dễ bị tấn công trực tuyến hơn. Vì vậy, trước tiên bạn cần hiểu rõ cách bảo vệ private key của mình. Phương pháp tốt nhất và dễ nhất để bảo mật private key chính là sử dụng ví phần cứng (hardware wallet), giống như những thiết bị mà Ledger phát triển. Chúng tôi khuyến nghị bất kỳ ai muốn sử dụng DEX nên tìm hiểu kỹ các phương pháp bảo vệ private key trước khi bắt đầu.

Cuối cùng, trải nghiệm sử dụng DEX cũng khá khác biệt so với các sàn giao dịch thông thường. Nó không đơn giản như việc đăng nhập rồi nhấn vài nút để đổi Bitcoin sang Ethereum. Các trường hợp sử dụng của DEX thường bị giới hạn hơn: do tính phức tạp, DEX phù hợp hơn với người dùng nâng cao. Ngoài ra, số lượng tài sản có thể giao dịch trên DEX đôi khi cũng tương đối hạn chế. Dù vậy, DEX vẫn là công cụ hữu ích giúp bạn đa dạng hóa danh mục crypto trong khi vẫn duy trì quyền sở hữu tài sản và quyền riêng tư.

Giữ an toàn: truy cập DEX với Ledger

Như đã đề cập, cách tốt nhất và đơn giản nhất để bảo vệ private key là sử dụng hardware wallet. Đơn giản là vì máy tính hoặc smartphone của bạn luôn kết nối internet. Điều này thoạt nhìn có vẻ vô hại, nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại. Kẻ xấu có thể lợi dụng điều này để hack máy tính hoặc điện thoại của bạn và truy cập toàn bộ dữ liệu bên trong bao gồm cả private key. Nếu hacker lấy được dữ liệu này, họ có thể đánh cắp toàn bộ tài sản crypto của bạn. Hardware wallet đảm bảo rằng private key sẽ không bao giờ xuất hiện trên PC hoặc điện thoại. Nó luôn được giữ hoàn toàn ngoại tuyến, nằm ngoài tầm với của hacker. Có lẽ lúc này bạn đang tự hỏi: thiết bị Ledger có thể sử dụng với các sàn giao dịch phi tập trung hay không?

Tin vui là: Có. Ví Ledger có thể kết nối với rất nhiều DEX khác nhau. Ngay từ đầu năm 2019, các thiết bị Ledger đã trở thành hardware wallet đầu tiên tương thích với Binance DEX nổi tiếng. Danh sách DEX mà Ledger Nano X và Ledger Nano S Plus có thể kết nối gần như là vô tận: 1inch, dYdX, IDEX, Waves Platform và rất nhiều nền tảng khác.

Hiện tại, các thiết bị ví lạnh Ledger luôn có mặt sẵn tại DigiBit – đại lý uỷ quyền của Ledger tại Việt Nam. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, bạn luôn có thể liên hệ với Team DigiBit để được hỗ trợ.