Những ý chính:
Hệ sinh thái Ethereum đã tăng trưởng mạnh mẽ trong thập kỷ qua, với sự bùng nổ của các ứng dụng phi tập trung (dApp), giao thức tài chính phi tập trung (DeFi) và NFT mà bạn có thể truy cập chỉ bằng một ví Ethereum. Mặc dù hoạt động sôi động này đưa chúng ta tiến gần hơn đến mục tiêu phổ cập Web3, nhưng câu hỏi đặt ra là: liệu công nghệ nền tảng có đủ khả năng xử lý tất cả hay không? Với Ethereum, sự tăng trưởng này đã làm nổi bật các vấn đề cốt lõi về khả năng mở rộng, cụ thể là phí giao dịch (gas fee) cao, tắc nghẽn mạng và thời gian xử lý giao dịch chậm trong các giai đoạn nhu cầu tăng cao. Dù các nâng cấp cốt lõi như The Merge, và gần đây là Pectra, hướng tới việc tăng tốc giao dịch, Ethereum vẫn cần một giải pháp mở rộng đủ sức phục vụ số đông.
Đó chính là lúc Layer 2 xuất hiện: các blockchain giúp tăng khả năng mở rộng bằng cách chia sẻ gánh nặng xử lý giao dịch. Trong bài viết này, bạn sẽ tìm hiểu các loại Ethereum Layer 2 khác nhau, cách chúng giải quyết bài toán mở rộng và đâu là những Layer 2 phổ biến nhất hiện nay. Cùng bắt đầu nhé.
Giải thích về Ethereum Layer 2
Được xây dựng trên Ethereum, các blockchain Layer 2 giúp tăng tốc xử lý giao dịch đồng thời giảm chi phí cho mạng Layer 1. Chúng đảm nhận phần “việc nặng” mà Ethereum không thể xử lý hiệu quả, đơn giản vì Ethereum không được thiết kế để ưu tiên tốc độ.
Ethereum là gì?
Ethereum là mạng blockchain phổ biến thứ hai xét theo vốn hóa thị trường, được Vitalik Buterin đề xuất vào năm 2013 và ra mắt hai năm sau đó. Ethereum trở nên nổi tiếng nhờ các hợp đồng thông minh tự thực thi. Nói một cách dễ hiểu, hợp đồng thông minh là các chương trình máy tính tự động thực thi khi các điều kiện nhất định được đáp ứng. Chính công nghệ này đã mở đường cho dApp, từ đó thúc đẩy sự bùng nổ của Ethereum. Từ các giao thức DeFi, cơn sốt NFT cho đến sự phát triển mạnh mẽ của các Tổ chức Tự trị Phi tập trung (DAO), những đổi mới đa dạng từ cộng đồng nhà phát triển dApp đã cho thấy tiềm năng ứng dụng crypto gần như vô hạn. Ethereum hiện sở hữu số lượng nhà phát triển lớn nhất, với khoảng 16% tổng số lập trình viên crypto đang xây dựng trên nền tảng này.
Blockchain Layer 2 là gì?
Giải pháp Layer 2 là một mạng blockchain thứ cấp, giúp giảm tải cho blockchain gốc bằng cách xử lý một phần chức năng của nó. Hãy hình dung Ethereum như một người sếp có bàn làm việc ngập giấy tờ (xác thực và thực thi giao dịch), còn Layer 2 là một trợ lý hiệu quả, nhận phần lớn công việc về bàn của mình (mạng L2) để xử lý. Tuy nhiên, quyền phê duyệt cuối cùng vẫn thuộc về người sếp, vì vậy trợ lý sẽ gửi lại các hồ sơ đã xử lý để sếp ghi nhận vào sổ cái cuối cùng. Nói cách khác, các giao dịch được xử lý trên L2 khi được chấp thuận sẽ được ghi vào blockchain Ethereum chính.
Ethereum Layer 2 được tạo ra để làm gì?
Các nhà phát triển Ethereum, cũng như mọi nhà phát triển blockchain khác, đều phải đối mặt với bài toán kinh điển: tam giác bất khả thi của blockchain. Khái niệm này, do Vitalik Buterin đề xuất, cho rằng một blockchain phải đánh đổi giữa ba yếu tố: phi tập trung, bảo mật và khả năng mở rộng. Ethereum ưu tiên hai yếu tố đầu tiên, do đó khả năng mở rộng buộc phải lùi lại phía sau. Hệ quả là giao dịch chậm và đắt đỏ.
Hiện tại, Ethereum chỉ xử lý được khoảng 15–30 giao dịch mỗi giây, trong khi VISA xử lý khoảng 1.700 giao dịch mỗi giây. Thêm vào đó, thời gian hoàn tất giao dịch (finality) trên Ethereum mất khoảng 15 phút, và mạng thường xuyên bị quá tải khi nhu cầu tăng cao, khiến phí gas tăng đột biến. Chính vì vậy, Ethereum Layer 2 được thiết kế để giải quyết các vấn đề này, mang lại giao dịch nhanh hơn và rẻ hơn, đồng thời kế thừa tính bảo mật của Ethereum.
Các giải pháp Layer 2 trên Ethereum
Layer 2 khác nhau chủ yếu ở cách chúng giảm tải giao dịch cho Ethereum, phổ biến nhất là sidechain và rollup.
Sidechains
Sidechain là các blockchain độc lập, có token và cơ chế đồng thuận riêng, được tạo ra nhằm hỗ trợ mở rộng mạng gốc. Chúng kết nối với Ethereum thông qua cầu nối hai chiều, cho phép di chuyển tài sản qua lại. Tuy nhiên, thực tế không có sự chuyển giao tài sản trực tiếp; thay vào đó là cơ chế “two-way peg”. Smart contract sẽ khóa tài sản trên Ethereum và đúc ra phiên bản “phản chiếu” trên sidechain, với giá trị được neo theo tài sản gốc. Khi giao dịch hoàn tất, sidechain sẽ hủy các token phản chiếu và mở khóa tài sản ban đầu trên Ethereum.
Blockchain Rollups
Blockchain Rollups là giải pháp mở rộng Layer 2 bằng cách “gộp” nhiều giao dịch lại và gửi lên Ethereum dưới dạng một gói dữ liệu duy nhất. Điều này giúp giảm lượng dữ liệu mà Ethereum phải xử lý, từ đó giảm phí gas cho người dùng. Có hai loại rollup chính: Optimistic rollup, giả định các giao dịch là hợp lệ trừ khi có bằng chứng ngược lại, và zk-rollup, tạo ra một bằng chứng mật mã (validity proof) để xác nhận tính hợp lệ của toàn bộ giao dịch.
Các Ethereum Layer 2 phổ biến
Trong nhiều năm qua, một số giải pháp Ethereum Layer 2 đã xuất hiện, và mỗi giải pháp lại ưu tiên phục vụ một nhóm người dùng, trường hợp sử dụng hoặc phương pháp mở rộng quy mô Ethereum khác nhau. Dưới đây là một số giải pháp Ethereum Layer 2 phổ biến nhất trong ngành hiện nay:
Polygon
Polygon là một trong những giải pháp mở rộng Layer 2 phổ biến nhất của Ethereum. Đây là một sidechain độc lập của Ethereum, có tốc độ nhanh hơn và chi phí thấp hơn so với blockchain gốc.
Về mặt lý thuyết, Polygon có thể xử lý tới 7.200 giao dịch mỗi giây (TPS), mặc dù TPS thực tế hiện nay vào khoảng 1.000. Đồng thời, chi phí gas trung bình cho mỗi giao dịch chỉ khoảng 0,01 USD. Ngoài ra, mạng lưới này cũng đang lên kế hoạch cải thiện thời gian hoàn tất giao dịch (transaction finality).
Nhờ những lợi ích nêu trên, nhiều thương hiệu lớn như Starbucks đã sử dụng mạng Polygon cho các chương trình khách hàng thân thiết (loyalty program).
Arbitrum
Được Offchain Labs ra mắt, Arbitrum là một optimistic rollup, giúp giảm chi phí và tăng tốc độ giao dịch bằng cách gộp nhiều giao dịch lại và xử lý chúng ngoài chuỗi (off-chain).
Arbitrum có thể xử lý tổng cộng khoảng 40.000 TPS, với chi phí giao dịch trung bình khoảng 0,02 USD. Ngoài ra, khả năng tương thích với Ethereum Virtual Machine (EVM) của Arbitrum giúp các nhà phát triển Ethereum triển khai dApp trên Arbitrum mà không cần phải chỉnh sửa quá nhiều mã nguồn.
Base
Ra mắt vào tháng 8 năm 2023, Base được ươm tạo trong hệ sinh thái Coinbase và xây dựng dựa trên OP Stack được cấp phép theo giấy phép MIT do Optimism phát triển. Đáng chú ý, tổng giá trị bị khóa (Total Value Locked – TVL) trên mạng lưới đã vượt mốc 300 triệu USD vào tháng 11. Base theo đuổi tầm nhìn về một “super-chain”, tức một tập hợp các blockchain được kết nối với nhau và được xây dựng trên OP Stack, nhằm cùng nhau mở rộng quy mô Ethereum. Trong mô hình này, Optimism và Base là hai blockchain đầu tiên tạo nên hệ thống super-chain.
ImmutableX
ImmutableX là một giải pháp mở rộng zk-rollup tập trung vào NFT (non-fungible token) và các trò chơi Web3. Với mục tiêu đó, ImmutableX đã xây dựng các bộ công cụ phát triển phần mềm (SDK) và giao diện lập trình ứng dụng (API) dành cho các nhà phát triển game, nhằm đơn giản hóa hệ thống hạ tầng backend vốn phức tạp.
Bên cạnh tốc độ giao dịch nhanh, ImmutableX còn hướng tới việc mint NFT không tốn phí gas và trung hòa carbon (carbon-neutral). Ngoài ra, nền tảng này cũng tuyên bố có thể đạt tốc độ giao dịch lên tới 9.000 TPS.
Ronin
Ronin là một sidechain của Ethereum do Sky Mavis phát triển, công ty đứng sau tựa game NFT nổi tiếng Axie Infinity. Ronin sử dụng cơ chế đồng thuận Proof-of-Authority (PoA), trong đó Sky Mavis cùng cộng đồng lựa chọn các validator của mạng dựa trên chuyên môn và uy tín. Blockchain tập trung vào lĩnh vực gaming này cung cấp các giao dịch gần như tức thì, với chi phí trung bình dưới nửa cent cho mỗi giao dịch.
Ethereum L2: Cách mới để khám phá Ethereum
Để Ethereum trở thành hệ thống thanh toán toàn cầu, nó cần phải dễ tiếp cận. Các Layer 2 được thiết kế để giải quyết bài toán mở rộng, giúp bạn chơi game Web3, giao dịch token, mint NFT hay giao dịch ETH nhanh hơn và rẻ hơn. Thông qua hệ sinh thái Ledger, bạn có thể truy cập Polygon, Arbitrum, Base và nhiều L2 khác một cách an toàn. Hãy tận hưởng sự tự tin của self-custody khi khám phá thế giới Ethereum Layer 2 cùng Ledger Wallet, bởi lẽ giá trị cốt lõi của crypto chính là quyền tự quản tài sản.
Sự chuyển dịch: Từ Ledger Wallet sang Ledger Wallet
Crypto khởi đầu như một thử nghiệm táo bạo, và cùng với sự phát triển của công nghệ và trải nghiệm người dùng, mức độ chấp nhận đã tăng nhanh, dù ngôn ngữ mô tả nó vẫn còn lỗi thời. Ledger Wallet đã vượt xa vai trò của một công cụ theo dõi danh mục, trở thành nơi mua, bán, stake, swap, gửi và nhận tài sản xuyên chuỗi một cách rõ ràng và an toàn. Để hoàn thiện trải nghiệm, Ledger Wallet giờ đây cho phép bạn nạp tiền pháp định trực tiếp từ ngân hàng, chuyển đổi ngay sang stablecoin, miễn phí và không cần qua CEX. Điều này giúp việc nạp vốn hiệu quả hơn, truy cập nhanh chóng và biến Ledger Wallet thành ứng dụng tiền tệ trung tâm cho thu nhập và chi tiêu stablecoin.
Đây là kỷ nguyên mới của quyền sở hữu số, nơi bạn kiểm soát hoàn toàn giá trị tài sản của mình. Vì vậy, chúng tôi gọi nó là Ledger Wallet, không chỉ là ứng dụng đi kèm thiết bị, mà là nơi bạn kết nối, chuyển đổi, giao dịch và bước vào thế giới on-chain. Tuy nhiên, để có sự an tâm tuyệt đối khi ký giao dịch, bạn vẫn cần một thiết bị ký số bảo mật Ledger.
