Arbitrum (ARB) là gì?

Mặc dù mạng Ethereum là nền tảng hợp đồng thông minh được nhiều người lựa chọn, nhưng vào một số thời điểm và với một số trường hợp sử dụng, nó có thể trở nên chậm chạp và tốn kém. Khi hoạt động trên mạng tăng cao, các giới hạn của Ethereum lộ rõ với việc giao dịch bị nghẽn và các bản tin xuất hiện mức phí gas lên tới ba con số. Hơn nữa, khi cố gắng giải quyết vấn đề mở rộng, tính phi tập trung và bảo mật của blockchain cũng bị ảnh hưởng, và đây chính là điều được gọi là “bộ ba bất khả thi của blockchain (blockchain trilemma)”.

Các giải pháp mở rộng Layer 2 ra đời để giải quyết vấn đề này. Nói một cách dễ hiểu, các giải pháp Layer 2 cho phép sử dụng blockchain Layer 1 theo cách mà công nghệ của mainnet không thể đáp ứng trực tiếp, nhờ đó người dùng vẫn tận hưởng được mức độ bảo mật của Ethereum mà không phải trả chi phí quá cao. Một trong những giải pháp tiêu biểu chính là Arbitrum.

Trong bài viết này, DigiBit sẽ phân tích Arbitrum là gì, từ token ARB, cách thức hoạt động cho đến sự khác biệt của nó so với những giải pháp Layer 2 khác như Optimism. Hãy cùng bắt đầu.

Arbitrum là gì?

Arbitrum là giải pháp mở rộng Layer 2 dành cho blockchain Ethereum, giúp tăng tốc độ giao dịch hợp đồng thông minh đồng thời giảm chi phí giao dịch. Các giải pháp Layer 2 có khả năng mở rộng blockchain Layer 1 bằng cách chuyển các tác vụ tính toán phức tạp như xử lý giao dịch và lưu trữ dữ liệu sang chuỗi thứ hai. Nói ngắn gọn, blockchain Layer 2 sẽ thực thi hợp đồng thông minh còn blockchain Layer 1 lưu trữ dữ liệu. Nếu muốn hiểu rõ hơn về cách mainnet hoạt động, bạn có thể tham khảo bài viết về Ethereum.

Trong bối cảnh của Ethereum, Arbitrum đảm nhận việc xử lý và gom nhóm giao dịch, từ đó giảm tải tắc nghẽn và chi phí trên mạng chính. Chẳng hạn, các dự án DeFi như Sushiswap hay Aave sử dụng Arbitrum ở phía sau để mang lại trải nghiệm hoán đổi hiệu quả với mức phí gas thấp hơn.

Arbitrum hoạt động như thế nào?

Giải pháp Layer 2 của Arbitrum sử dụng công nghệ blockchain rollups để xử lý giao dịch hiệu quả. Rollup vận hành theo kiến trúc hai lớp, cho phép xử lý giao dịch ngoài chuỗi trước khi quyết toán trên chuỗi. Lợi ích ở đây là blockchain không còn phải xác thực từng giao dịch riêng lẻ mà chỉ cần xác nhận một gói giao dịch đã được “cuộn” lại. Cách tiếp cận này khác với các Layer 2 dạng sidechain bởi rollup thường kế thừa bảo mật trực tiếp từ blockchain chính. Arbitrum sử dụng một loại rollup đặc biệt gọi là optimistic rollup.

Optimistic Rollup là gì?

Optimistic rollup xử lý giao dịch ngoài chuỗi giống các rollup khác nhưng bổ sung kỹ thuật nén khi gom nhóm giao dịch. Việc nén này giúp giảm phí gas và tối ưu không gian khối bằng cách chỉ lưu những dữ liệu cần thiết trên blockchain Ethereum, nhờ đó chuỗi chính có thể xử lý nhiều giao dịch hơn trong khi yêu cầu ít dung lượng hơn. Optimistic rollup dựa trên giả định lạc quan rằng phần lớn giao dịch là hợp lệ và chỉ kích hoạt quy trình xác minh tốn kém khi có tranh chấp. Người tham gia mạng có thể khiếu nại các khối lỗi trong vòng một tuần, và nếu phát hiện sai phạm, validator phê duyệt khối đó sẽ mất tiền thế chấp. Tuy nhiên chính cơ chế phát hiện gian lận phức tạp này khiến việc rút tiền khỏi chuỗi cần khoảng một tuần.

Các thành phần trong hệ sinh thái Arbitrum

Theo Báo cáo Nhà phát triển 2023 (Developer Report), Arbitrum là một trong những giải pháp Layer 2 tăng trưởng nhanh nhất với số lượng lập trình viên tăng hơn 50% so với cùng kỳ năm trước. Nhờ sự phát triển mạnh mẽ đó, hệ sinh thái Arbitrum hiện bao gồm nhiều thành phần khác nhau, nổi bật nhất là Arbitrum One, Nitro và Nova.

Arbitrum One là gì?

Ra mắt vào ngày 31 tháng 8 năm 2021, Arbitrum One là mainnet chính thức của hệ sinh thái Arbitrum. Mạng này vận hành toàn bộ hệ sinh thái và xử lý các giao dịch trên Arbitrum Virtual Machine (AVM) – một phần mở rộng tương thích với Ethereum Virtual Machine.

Đội ngũ đứng sau Arbitrum là Offchain Labs, một startup blockchain có trụ sở tại New York, được đồng sáng lập vào năm 2018. Để thúc đẩy sự phát triển của dự án, công ty đã huy động 120 triệu USD trong vòng gọi vốn Series B vào tháng 9 năm 2021. Một số nhà đầu tư nổi bật bao gồm Alameda Research, Pantera Capital và Lightspeed Venture Partners.

Arbitrum Nitro là gì?

Arbitrum Nitro là bản nâng cấp kỹ thuật lớn cho công nghệ nền tảng của hệ sinh thái Arbitrum One. Với Nitro, mạng trở nên nhanh hơn, tương thích EVM tốt hơn và chi phí thấp hơn. Nitro đạt được điều này bằng cách giới thiệu cơ chế interactive proofs chạy trên mã WASM được Arbitrum sử dụng.

Ngoài ra, với Nitro, các nhà phát triển có thể sử dụng các ngôn ngữ tiêu chuẩn tương thích với EVM và chạy trực tiếp các smart contract EVM mà không cần chỉnh sửa. Nhờ vậy, phạm vi phát triển ứng dụng trên mạng được mở rộng đáng kể và thu hút thêm nhiều nhà phát triển tham gia. Arbitrum One chính thức chuyển sang Nitro vào ngày 31 tháng 8 năm 2022, đúng một năm sau khi mạng được ra mắt công khai.

Arbitrum Nova là gì?

Arbitrum Nova là một chuỗi mới trong hệ sinh thái Arbitrum, tập trung vào giảm chi phí cho từng giao dịch bằng cách giảm lượng dữ liệu lưu trữ trực tiếp trên blockchain Ethereum. Dữ liệu giao dịch trong Nova được lưu trữ bởi các bên thứ ba trong “data availability committee” – một nhóm nhỏ các nhà cung cấp lưu trữ như Infura và Google Cloud.

Khác với Arbitrum One – nơi toàn bộ dữ liệu giao dịch được lưu trên Ethereum, Nova chỉ lưu trữ chữ ký dữ liệu của các công ty này trên Ethereum. Tất nhiên, điều này khiến Nova mang tính tập trung cao hơn. Nói cách khác, Nova hy sinh một phần bảo mật của Ethereum để đổi lấy phí giao dịch thấp hơn và khả năng mở rộng cao hơn.

Arbitrum Nova đặc biệt hữu ích cho game blockchain và các dApp mạng xã hội có khối lượng giao dịch lớn nhưng giá trị từng giao dịch nhỏ. Một ví dụ tiêu biểu là chương trình community points của Reddit, sử dụng Nova để thưởng cho sự tham gia của cộng đồng.

Token Arbitrum – ARB là gì?

Token của Arbitrum, $ARB, là token quản trị gốc (native governance token) tương thích chuẩn ERC-20 của blockchain Arbitrum. Bạn có thể sử dụng $ARB để chuyển giá trị, đầu tư hoặc tham gia bỏ phiếu cho các quyết định quản trị. Một trong những airdrop được mong chờ nhất năm 2023, $ARB áp dụng tiêu chí đủ điều kiện khá nghiêm ngặt để xác định người dùng “hoạt động tích cực”. Bạn cần đáp ứng ít nhất 3 trong 6 điều kiện sau để nhận token $ARB:

1. Bridge tài sản đến Arbitrum One hoặc Nova
2. Thực hiện giao dịch trên Arbitrum thường xuyên ít nhất 2 tháng trước snapshot tháng 2/2023
3. Tương tác với ít nhất 4 smart contract của Arbitrum hoặc thực hiện 4 giao dịch trên mạng
4. Tổng giá trị giao dịch ít nhất 10.000 USD
5. Gửi tối thiểu 10.000 USD vào Arbitrum One
6. Sử dụng Arbitrum Nova ít nhất 3 giao dịch

Tokenomics của ARB

Tổng cung ban đầu của $ARB là 10 tỷ token, với tỷ lệ lạm phát hàng năm 2%. Vào tháng 3 năm 2023, 12,75% tổng cung được phân bổ cho người dùng đủ điều kiện và các DAO. Điều này tương đương nguồn cung lưu hành ban đầu khoảng 1,275 tỷ $ARB.

Dưới đây là phân bổ token hiện tại của $ARB:

• Nhà đầu tư: 17,53%
• DAO trong hệ sinh thái Arbitrum: 1,13%
• Ví cá nhân: 11,62%
• Treasury của DAO: 42,78%
• Đội ngũ, đội ngũ tương lai và cố vấn: 26,94%

Lưu ý: Arbitrum DAO có thể thay đổi các tỷ lệ phân bổ này thông qua cơ chế bỏ phiếu quản trị.

Công dụng của token

Ngoài việc được sử dụng để chuyển giá trị trên blockchain Arbitrum, token $ARB còn cho phép bạn tham gia vào cơ chế quản trị của Arbitrum DAO. DAO này chịu trách nhiệm đưa ra các quyết định quan trọng liên quan đến giao thức, chẳng hạn như phân bổ ngân quỹ, đầu tư cho hệ sinh thái và thay đổi kỹ thuật của mạng. Các quyết định này được thực hiện thông qua đề xuất trên các diễn đàn mở như Snapshot, nơi người dùng kết nối ví và bỏ phiếu.

Ví dụ, các đề xuất liên quan đến ngân quỹ sẽ mô tả chi tiết lý do cần vốn, thời điểm sử dụng và kế hoạch chi tiêu. Nếu đề xuất được thông qua, smart contract on-chain sẽ tự động thực thi các giao dịch cần thiết. Ngoài các quyết định quản trị, người nắm giữ $ARB cũng có thể bỏ phiếu bầu các thành viên của Security Council – một nhóm 12 thành viên chịu trách nhiệm quản lý ví treasury.

So sánh Arbitrum với các chuỗi khác

Cuộc đua xây dựng giải pháp mở rộng tốt nhất cho Ethereum đang rất sôi động với Arbitrum, Optimism và Metis. Dù cùng mục tiêu giảm phí và thời gian giao dịch, mỗi nền tảng lại sử dụng cơ chế khác nhau. Arbitrum nổi bật nhờ hệ sinh thái dApps và hợp đồng phức tạp phát triển hơn nhờ máy ảo riêng. Trong khi đó ZK-rollup như zkSync dùng bằng chứng zero-knowledge để xác thực mọi giao dịch mà không cần giả định lạc quan, cho thời gian rút tiền nhanh hơn nhưng yêu cầu tính toán ban đầu lớn hơn.

Arbitrum so với các Layer 2 khác

Hai loại giải pháp Layer 2 phổ biến nhất hiện nay là: Optimistic Rollups và ZK-Rollups

Các nhà phát triển hiện nay ưa chuộng Optimistic Rollups như Arbitrum, nhưng ZK-Rollups như zkSync đang nhanh chóng bắt kịp. Arbitrum cung cấp hệ sinh thái dApp đã phát triển mạnh, hỗ trợ smart contract phức tạp nhờ Virtual Machine riêng của mình. Trong khi đó, ZK-Rollups sử dụng zero-knowledge proofs để xác minh tính hợp lệ của giao dịch tiền điện tử mà không cần giả định “optimistic”.

Nói cách khác, mạng sẽ xác minh mọi block hash để đảm bảo tính chính xác. Mặc dù việc tính toán ban đầu nhiều hơn, nhưng thời gian xác nhận lại nhanh hơn đáng kể. Các dự án ZK-Rollup nổi bật bao gồm zkSync và StarkWare.

Arbitrum và Optimism khác nhau thế nào?

Mặc dù cả Arbitrum và Optimism đều là optimistic rollups, cách triển khai công nghệ của chúng có một số khác biệt. Optimistic rollups chủ yếu phụ thuộc vào Ethereum để đảm bảo bảo mật, trong khi Arbitrum có hệ thống riêng, bao gồm Virtual Machine riêng.

Một khác biệt quan trọng nữa là Optimism sử dụng một fraud proof duy nhất, giúp hệ thống nhanh hơn nhưng có thể dễ bị giả mạo hơn. Trong khi đó, Arbitrum yêu cầu nhiều bằng chứng để xác nhận giao dịch hợp lệ, từ đó tăng cường độ bảo mật của mạng.

Cách sử dụng Arbitrum an toàn

Hiện nay, bạn có thể gửi và nhận token $ARB trực tiếp thông qua Ledger Live, giúp việc chuyển tài sản trở nên dễ dàng và an toàn hơn. Tuy nhiên, để sử dụng nhiều ứng dụng trong hệ sinh thái Arbitrum, bạn cần kết nối với ví bên thứ ba như MetaMask.

Các bước cơ bản:

1. Cài đặt MetaMask và tạo ví mới
2. Kết nối ví Ledger vật lý của bạn với tài khoản MetaMask thông qua tùy chọn “Connect Hardware Wallet”. Hãy đảm bảo bạn thực hiện đúng các bước kết nối, bởi vì nếu vô tình nhập vào ví Ledger vào metaMask, tài sản của bạn có thể gặp rủi ro và bị đe dọa về bảo mật.
3. Truy cập ví Ledger trong MetaMask và chọn Add Network
4. Chọn Arbitrum One và xác nhận

Sau khi hoàn tất, bạn có thể tương tác với mạng Arbitrum.