Những ý chính:
Khả năng tương tác là khả năng của một hệ thống kỹ thuật số, trong trường hợp này là blockchain có thể tương tác và trao đổi dữ liệu với các hệ thống kỹ thuật số tương tự khác, bất chấp những khác biệt nhất định giữa chúng. Đây là một yếu tố mà phần lớn chúng ta chưa thực sự nhận ra tầm quan trọng cho đến khi bước chân vào lĩnh vực crypto và blockchain.
Các blockchain và ứng dụng dựa trên blockchain đã gặp nhiều khó khăn trong việc đạt được khả năng tương tác. Ban đầu, chúng ta chỉ có mạng Bitcoin và khi đó chưa cần đến khả năng tương tác. Sau đó, Ethereum ra đời và cho phép xây dựng ứng dụng trên nền tảng blockchain. Tuy nhiên, những hạn chế về khả năng mở rộng và tính linh hoạt của Ethereum đã dẫn đến sự xuất hiện của nhiều blockchain khác, mỗi blockchain mang một giá trị cốt lõi riêng như khả năng mở rộng cao, thiết kế tập trung vào gaming và NFT, phí giao dịch thấp,…
Những blockchain như Ethereum thu hút lượng lớn người dùng nhờ các lợi ích độc đáo của chúng. Tuy nhiên, tất cả các blockchain này tồn tại như những “hòn đảo” tách biệt giữa đại dương, giống như thời kỳ tiền internet. Việc giao tiếp giữa chúng vô cùng phức tạp và hiếm hoi.
Đó chính là lúc hệ sinh thái Cosmos xuất hiện. Với mục tiêu cho phép các mạng giao tiếp với nhau, Cosmos mở ra một phạm vi rộng lớn hơn để các blockchain cùng xây dựng hạ tầng Web3.
Lịch sử của blockchain Cosmos
Cosmos được thành lập từ năm 2014, khi phần lớn chúng ta thậm chí còn chưa biết đến blockchain hay tiền mã hóa. Đứng sau dự án là Jae Kwon, người đã đặt nền móng cho Cosmos thông qua nhiều năm nghiên cứu chuyên sâu; mục tiêu của ông là xây dựng một blockchain không tiêu tốn năng lượng như Bitcoin.
Những nghiên cứu này cuối cùng đã dẫn đến sự ra đời của Cosmos như ngày nay.
Cosmos mang trong mình tầm nhìn trung tâm là xây dựng một “Internet của các blockchain”, và có vẻ như đây không còn là giấc mơ xa vời. CEO của Tendermint – đơn vị phát triển cốt lõi đứng sau Cosmos từng chia sẻ về tương lai đầy hứa hẹn, cho rằng sẽ có khoảng 200 blockchain khác nhau được kết nối thông qua Cosmos. Tuy nhiên, trước khi nói về tương lai, hãy cùng tìm hiểu những điều cơ bản.
Cosmos là gì?
Nói một cách ngắn gọn, đây là một mạng blockchain đi kèm bộ công cụ hoàn chỉnh phục vụ hai mục đích chính:
Cho phép các blockchain giao tiếp dữ liệu với nhau và tạo nên một “Internet của các blockchain”; đồng thời giúp việc xây dựng các blockchain và ứng dụng phi tập trung (dApp) có khả năng mở rộng và hiệu quả trở nên đơn giản và tiết kiệm thời gian hơn. Về bản chất, Cosmos cho phép các blockchain tương tác với nhau nhưng vẫn duy trì chủ quyền và cơ chế quản trị riêng.
Hãy hình dung như trong một khu food court, bạn không cần phải chọn duy nhất một quầy hàng. Thay vào đó, tất cả thương hiệu yêu thích đều tập trung tại một nơi và bạn có thể gọi món từ một hoặc nhiều quầy cùng lúc. Theo một cách nào đó, Cosmos giống như khu food court (khu vực tập trung nhiều quầy bán thức ăn với đa dạng món ăn) đó, nhưng thay vì các quầy thức ăn, nó cung cấp các blockchain.
Cosmos hoạt động như thế nào?
Như đã đề cập, Cosmos không chỉ là một blockchain đơn lẻ. Đây là một bộ công cụ hoàn chỉnh giúp đơn giản hóa việc phát triển blockchain và cho phép các mạng khác nhau giao tiếp với nhau. Ba trụ cột chính của Cosmos gồm có Tendermint Core, Cosmos SDK và IBC. Vậy chúng hoạt động ra sao và có vai trò gì?
Tendermint Tendermint là một dạng cơ chế đồng thuận Proof-of-Stake (PoS); đồng thời, nó còn đảm nhiệm một số chức năng cụ thể khác. Nếu hình dung một blockchain như một “ngăn xếp” gồm ba lớp: mạng lưới (networking), đồng thuận & quản trị (consensus & governance), và ứng dụng (application) thì Tendermint sẽ tích hợp lớp mạng lưới và lớp đồng thuận thành một, tách biệt lớp ứng dụng. Điều này có nghĩa là nhà phát triển có thể tạo một blockchain mới tích hợp vào hệ sinh thái Cosmos bằng cách sử dụng Tendermint Core (hai lớp đã tích hợp) làm nền tảng, và chỉ cần điều chỉnh lớp ứng dụng. Nói đơn giản, bất kỳ lập trình viên nào cũng có thể xây dựng blockchain mới trên Cosmos mà không phải tốn hàng trăm giờ viết mọi thứ từ đầu. Đồng thời, Tendermint cho phép nhà phát triển xây dựng ứng dụng bằng bất kỳ ngôn ngữ lập trình phổ biến nào. Điều này khiến Cosmos trở thành một mạng lưới có tính linh hoạt cao.
Cosmos SDK Cosmos SDK (software development kit) là bộ công cụ giúp xây dựng các ứng dụng phi tập trung tương thích với Cosmos mà không cần viết từng dòng mã từ đầu. Cụ thể hơn, Cosmos SDK cung cấp các module mã nguồn mở, tức là các đoạn mã được viết sẵn, hỗ trợ lập trình viên xây dựng ứng dụng giống như lắp ráp lego. Bạn chỉ cần tích hợp chúng vào ứng dụng của mình.
Giao thức Inter-Blockchain Communication (IBC) Tiếp theo, Cosmos còn sở hữu giao thức Inter-Blockchain Communication (IBC). Nói một cách đơn giản, IBC cho phép mọi blockchain trong hệ sinh thái Cosmos giao tiếp với nhau. Ý tưởng cốt lõi là kết nối mọi loại blockchain, bất kể chúng sử dụng cơ chế đồng thuận nào. Để thực hiện điều này, IBC dựa trên khái niệm Hub và Zone. Zones là các blockchain khác nhau trong hệ sinh thái Cosmos, còn Hubs là các blockchain trung gian chuyên biệt, được thiết kế để kết nối các Zone. Các Zone phải được kết nối thông qua một Hub chung để có thể chuyển tài sản từ zone này sang zone khác. Hub đầu tiên của hệ sinh thái là Cosmos Hub – một blockchain Proof-of-Stake, được vận hành bởi token gốc ATOM. Hiện nay, giao thức IBC đã kết nối hơn 50 blockchain, bao gồm Osmosis, Injective và Secret Network.
Token Cosmos: ATOM là gì?
ATOM là coin gốc của hệ sinh thái Cosmos. Trước hết, nó vận hành Cosmos Hub — blockchain đầu tiên trong hệ sinh thái. Điều này có nghĩa là bạn cần trả phí gas bằng ATOM để sử dụng mạng. May mắn thay, phí gas trong hệ sinh thái Cosmos tương đối thấp so với nhiều blockchain tương tự, giúp người dùng dễ dàng truy cập nhiều mạng khác nhau từ một hệ sinh thái duy nhất.
Tiếp theo, ATOM còn đóng vai trò là governance token. Cụ thể, Cosmos Hub có cơ chế quản trị cho phép tất cả người nắm giữ ATOM tham gia vào quá trình ra quyết định. Chỉ cần nắm giữ ATOM, bạn có thể góp phần định hình tương lai của mạng lưới.
Cuối cùng, ATOM cũng là tài sản dùng để staking trên Cosmos Hub. Là một mạng Proof-of-Stake, Cosmos yêu cầu các validator khóa ATOM làm tài sản thế chấp để xác thực giao dịch. Nếu không có cơ chế staking này, toàn bộ tính bảo mật của blockchain sẽ bị đe dọa. Vì vậy, vai trò của ATOM là vô cùng quan trọng.
Staking ATOM
Để trở thành validator trên Cosmos Hub, bạn phải staking ATOM, tương tự như các mạng PoS khác. Đổi lại, validator sẽ nhận phần thưởng bằng ATOM. Sau đó, cơ chế đồng thuận Tendermint sẽ lựa chọn validator tạo block thông qua hệ thống “delegators (uỷ quyền)”.
Cụ thể, delegators sẽ ủy quyền ATOM của mình cho validator mà họ tin tưởng. 125 validator có tổng lượng stake cao nhất sẽ có quyền xác thực block.
Với cơ chế này, cả validator và delegator đều nhận được phần thưởng. Tuy nhiên, nếu validator hành xử không đúng quy định, cả validator và delegator đều có thể bị phạt thông qua cơ chế slashing, tức là bị cắt giảm một phần tài sản đã stake.
Do đó, việc lựa chọn validator để ủy quyền là vô cùng quan trọng. Trong trường hợp bị slashing, bạn có thể mất từ 0,01% đến 5% số ATOM đã ủy quyền.
Cách mua và quản lý ATOM
Nếu muốn tham gia hệ sinh thái Cosmos, bạn cần mua và quản lý ATOM. Một trong những cách an toàn và tiện lợi là thông qua hệ sinh thái Ledger.
Khi mua crypto qua Ledger Wallet, bạn có thể giao dịch với sự an tâm nhờ cổng kết nối bảo mật đến các ứng dụng và dịch vụ như on-ramp. Ledger Wallet hoạt động cùng thiết bị Ledger, giúp bạn hưởng lợi từ mô hình bảo mật của Ledger.
Điều đó có nghĩa là khi bạn mua crypto trong Ledger Wallet, tài sản sẽ được bảo vệ ngay lập tức bởi thiết bị Ledger. Private key được lưu trữ offline, đồng thời các linh kiện phần cứng chất lượng cao giúp bảo vệ khỏi cả tấn công trực tuyến lẫn tấn công vật lý.
Ngoài ra, hệ sinh thái Ledger còn giúp bạn truy cập nhiều ứng dụng và dịch vụ trong hệ sinh thái Cosmos. Trong mục Earn, bạn có thể staking ATOM trực tiếp trên Ledger Wallet để nhận phần thưởng thụ động. Đồng thời, bạn cũng có thể truy cập các dApp của Cosmos và các chain IBC tương thích với Cosmos Hub.
Tóm lại, dù mục tiêu của bạn là gì, hệ sinh thái Ledger sẽ giúp bạn mua và quản lý Cosmos một cách dễ dàng.
Cosmos: mạng lưới của các Blockchain
Cosmos là một hệ sinh thái blockchain độc đáo. Trọng tâm vào khả năng tương tác giúp nó nổi bật giữa rất nhiều mạng khác vốn có quy trình chuyển tài sản phức tạp.
Thay vào đó, Cosmos đặt khả năng tương tác làm cốt lõi, cho phép người dùng chuyển đổi tài sản giữa các chain gần như liền mạch. Đây là một bước ngoặt lớn, bởi ngay cả với người dùng giàu kinh nghiệm, việc chuyển tài sản giữa các chain vẫn là một quá trình tốn công sức. Với người mới, điều đó gần như “khoa học tên lửa”.
Ý tưởng cốt lõi của Web3 là mang lại sự phi tập trung và giải phóng internet khỏi sự kiểm soát của các thực thể tập trung. Vì vậy, một khuôn khổ cho phép blockchain tương tác với nhau chính là yếu tố đảm bảo Web3 tồn tại như một hạ tầng thống nhất và phi tập trung.
Hệ sinh thái Cosmos đang hướng đến giải quyết vấn đề này, và cho đến nay, có vẻ như họ đang tiến triển tốt. Với hệ sinh thái sôi động gồm nhiều công cụ và nhà phát triển, Cosmos vẫn đang tiếp tục phát triển để trao quyền cho người dùng.
